ပဋ္ဌာန်း (၂၄) ပစ္စည်းဆိုတာ ဘာလဲ—အကြောင်းနှင့်အကျိုး၏ နက်နဲသောလျှို့ဝှက်ချက်

ပဋ္ဌာန်းသဘောတရားကို နားလည်လာခြင်းဖြင့် လောက၌ အကြောင်းမဲ့ဖြစ်ပေါ်လာသောအရာမရှိကြောင်း၊ ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် သက်ဆိုင်ရာအကြောင်းတရားများကို မှီခို၍ ဖြစ်ပေါ်ချုပ်ငြိမ်းနေကြောင်းနှင့် ခိုင်မြဲသော “ငါ” သို့မဟုတ် “အတ္တ” ဟူ၍ မရှိကြောင်း တဖြည်းဖြည်း ဆင်ခြင်သိမြင်လာနိုင်ပါသည်။

ထေရဝါဒကျမ်းဂန်လာ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်စစ်တမ်း
နိဒါန်း
ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အနှစ်သာရဖြစ်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နှင့် အကြောင်းအကျိုးဆက်စပ်မှု သဘောတရားများကို အနက်ရှိုင်းဆုံးနှင့် အကျယ်ပြန့်ဆုံး ဖော်ထုတ်ပြသထားသည့် ဒေသနာတော်မှာ အဘိဓမ္မာ ၇-ကျမ်းတွင် နောက်ဆုံးဖြစ်သော ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီးပင် ဖြစ်ပေသည်1။ "ပဋ္ဌာန်း" ဟူသော ဝေါဟာရသည် "ပ" (အမျိုးမျိုးအစားစား များပြားသော) နှင့် "ဌာန" (အကြောင်းတရား) ဟူသော ပုဒ်နှစ်ခု ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အမျိုးမျိုးအစားစား များပြားလှစွာသော အကြောင်းတရားတို့၏ ဆက်စပ်မှုကွန်ရက်ကို လေ့လာဟောကြားသော တရားတော်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရရှိသည်1။ ဤကျမ်းကြီးကို "အနန္တနယ သမန္တ ပဋ္ဌာန်းကျမ်း" (အဆုံးမရှိသော နည်းလမ်းတို့ဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် တန်ဆာဆင်အပ်သော၊ ထက်ဝန်းကျင်ပြည့်စုံသော ကျမ်း) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "မဟာပကရဏကျမ်း" (ကြီးကျယ်ခမ်းနားသောကျမ်း) ဟူ၍လည်းကောင်း ကင်ပွန်းတပ် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်1။ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်သည် သတ္တဝါတို့၏ ခန္ဓာ၊ စိတ်၊ စေတသိက်၊ ရုပ်နှင့် သဘာဝတရားများ အချင်းချင်း မည်သို့မည်ပုံ ကျေးဇူးပြု ဆက်စပ်နေကြသည်ကို ၂၄-ပစ္စည်းဟူသော သတ်မှတ်ချက်များဖြင့် တိကျစွာ ရှင်းလင်းပြသထားပေသည်5။
ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော် ပေါ်ပေါက်လာပုံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ကျယ်ဝန်းမှု
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် သဗ္ဗညုတရွှေဉာဏ်တော်ကို ရရှိကာ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူခဲ့သည်1။ ဘုရားရှင်သည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် သတ္တာဟ (၇) ပတ်တိုင်တိုင် အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးတွင် စံနေတော်မူရာ၊ စတုတ္ထသတ္တာဟဖြစ်သော လေးပတ်မြောက်ကာလတွင် ဗောဓိပင်၏ အနောက်မြောက်ဘက် (၁၀) လံအကွာရှိ နတ်များဖန်ဆင်းပူဇော်ထားသော "ရတနာဃရ" (ရတနာရွှေအိမ်) ထက်၌ နယုန်လဆန်း ၆-ရက်နေ့မှ ၁၃-ရက်နေ့အထိ အဘိဓမ္မာတရားတော်များကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်တော်မူခဲ့သည်1။ အဘိဓမ္မာကျမ်း ၇-ကျမ်းအနက် ရှေးဦး ၆-ကျမ်းကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရာတွင် ဘုရားရှင်၏ ခန္ဓာကိုယ်တော်မှ ရောင်ခြည်တော်များ ကွန့်မြူးထွက်ပေါ်ခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း အလွန်နက်နဲကျယ်ဝန်းလှသော သတ္တမမြောက် ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီးကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်တော်မူသောအခါမှသာ ဉာဏ်တော်များ ရွှင်လန်းအားရတော်မူပြီး ရောင်ခြည်တော် ခြောက်သွယ် (ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသီ) တို့သည် ထက်ဝန်းကျင်သို့ ကွန့်မြူးထွက်ပေါ်လာခဲ့ရာ နတ်၊ ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် ခြေတော်ရင်း၌ လာရောက်ဦးခိုက် ပူဇော်ကြရသည်အထိ ထူးကဲလှပေသည်1။
ကမ္ဘာလောကကြီးတွင် အကျယ်ဝန်းဆုံးဖြစ်သော အရာဌာနကြီး ၄ ခုရှိရာ ၎င်းတို့မှာ သံသာရ သာဂရ (သံသရာပင်လယ်ကြီး)၊ ဇလ သာဂရ (ရေပင်လယ်ကြီး)၊ ဉာဏသာဂရ (ဘုရားရှင်၏ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ကြီး) နှင့် နယသာဂရ (နည်းပင်လယ်ခေါ်သည့် ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး) တို့ဖြစ်ကြသည်8။ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီးသည် အလွန်ကျယ်ဝန်းလှသော နယသာဂရကြီးအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းခံရပြီး၊ ဆဋ္ဌသံဂါယနာတင် ပါဠိတော်အုပ်ရေအားဖြင့် ၅ အုပ်ရှိကာ စာမျက်နှာပေါင်း ၂,၆၄၀ တိတိ ရှိပေသည်1။ မြှုပ်ကွက် (ပေယျာလ) များမပါဘဲ အသံမစဲတောက်လျှောက် ရွတ်ဖတ်မည်ဆိုပါက နာရီပေါင်း ၁၃၂ နာရီ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ပေယျာလများကို အပြည့်အစုံဖော်၍ ရွတ်မည်ဆိုပါက လူတစ်သက်စာ ရွတ်ဖတ်၍ပင် မကုန်နိုင်လောက်အောင် ကျယ်ဝန်းလှပေသည်1။
ဤမျှလောက် ကျယ်ဝန်းလှသော ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီးကို ဘုရားရှင်က ၂၅ ရက်အတွင်း အပြီးဟောကြားနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ဘုရားရှင်၏ စကားတော် လျင်မြန်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်8။ ပကတိ သာမန်လူသားတစ်ယောက် စကားတစ်ခွန်းပြောသည့်အချိန်တွင် အရှင်အာနန္ဒာက ၈ ခွန်း ပြောနိုင်ပြီး၊ အရှင်အာနန္ဒာ တစ်ခွန်းပြောချိန်တွင် ဘုရားရှင်က ၁၆ ခွန်း ပြီးစီးအောင် ပြောဆိုနိုင်သည်8။ သို့ဖြစ်ရာ သာမန်လူတစ်ယောက် စကားတစ်ခွန်းပြောချိန်တွင် ဘုရားရှင်သည် စကားခွန်းပေါင်း ၁၂၈ ခွန်းအထိ ပြောဆိုနိုင်စွမ်းရှိပေသည်8။ ဤသို့ စကားတော်လျင်မြန်ရခြင်းမှာ လျှာတော်၏ ကျယ်ပြန့်ပါးလျနူးညံ့ခြင်း (ဇိဝှါမုဒု)၊ နှုတ်ခမ်းတော် စေ့စပ်ထိမိခြင်း (ဒန္တဝရဏံ သုဖုသိတံ)၊ ပြောရာဟောရာတွင် အထစ်အငေါ့မရှိခြင်း (ဝစနံ အဂနိတံ) နှင့် ဘဝင်စိတ်အလျဉ် လျင်မြန်ခြင်း (ဘဝင်္ဂပရိသောလဟုကော) ဟူသော အကြောင်းတရားလေးပါးကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ကျမ်းဂန်များတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်8။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်းအရ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးရှိ ရှင်ပင်နံကိုင်းစေတီတော်တွင် ပဋ္ဌာန်းရွတ်ဖတ်ပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိပြီး၊ "ပဋ္ဌာန်းအစ နံကိုင်းက" ဟူသော ဆိုရိုးစကားမှာ ၁၃၃၉ ခုနှစ်တွင် ဇမ္ဗူမင်္ဂလာချောင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး စတင်ကျင်းပခဲ့သည့် အသံမစဲ ပဋ္ဌာန်းပွဲကို အစွဲပြု၍ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်1။
ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော် အမျိုးအစား (၃) မျိုး
ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်ကို ဟောကြားရာတွင် လေးနက်ကျယ်ပြန့်မှု အတိုင်းအတာအရ ကျမ်းသုံးမျိုး ခွဲခြားထားသည်ကို တွေ့ရသည်1။
၁။ အတိဝိတ္ထာရ ဒေသနာ (အပြည့်အစုံ အကျယ်ချဲ့ဟောကြားခြင်း)။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ နတ်၊ ဗြဟ္မာ ပရိသတ်တို့အား အပြည့်အစုံ အကျယ်ချဲ့၍ ဟောကြားတော်မူသော ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော် ဖြစ်သည်1။ ယင်းဒေသနာတော်ကို နာကြားရသဖြင့် နတ်၊ ဗြဟ္မာ ကုဋေ ၈၀,၀၀၀ ကျွတ်တမ်းဝင်ခဲ့ကြသည်1။ ၂။ အတိသင်္ခေပ ဒေသနာ (အလွန်တရာ အကျဉ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း)။ ဘုရားရှင်သည် နတ်ပြည်တွင် အသံမစဲ တရားဟောနေစဉ် နိမ္မိတရုပ်ပွားတော်ကို ဖန်ဆင်း၍ တရားဆက်ဟောစေပြီး လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်ကာ ဝတ်ပြုလာသော အရှင်သာရိပုတ္တရာကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား အလွန်အတိုချုပ်၍ ဟောကြားတော်မူသည်1။ အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် ဤအတိုချုပ်ကို နာကြားရုံဖြင့် အကျယ်ကို နည်းပေါင်းများစွာ တန်ဆာဆင်၍ သိမြင်နိုင်စွမ်းရှိသည်1။ ၃။ နာတိဝိတ္ထာရ နာတိသင်္ခေပ ဒေသနာ (မကျဉ်းမကျယ် ဟောကြားခြင်း)။ အရှင်သာရိပုတ္တရာကိုယ်တော်မြတ်ကြီးသည် မိမိ၏ တပည့်ရဟန်း ၅၀၀ (ယခင်ဘဝက လင်းနို့သား ၅၀၀ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူများ) အား မကျဉ်းမကျယ် ပြန်လည်ဟောကြား သင်ပြပေးခဲ့သည်1။ ဤရဟန်း ၅၀၀ သည် ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်ကို သင်ယူပြီးနောက် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်1။ ယနေ့ခေတ် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ရွတ်ဖတ်ပူဇော်နေသော ပဋ္ဌာန်းတရားတော်များသည် အရှင်သာရိပုတ္တရာ မှတ်တမ်းတင် သင်ပြပေးခဲ့သော ဤမကျဉ်းမကျယ် ဒေသနာတော်ပင် ဖြစ်သည်1။
ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး၏ ဖွဲ့စည်းပုံ
ဘုရားရှင်သည် ပဋ္ဌာန်းကို ဟောကြားရာတွင် ပုစ္ဆာဝါရ (အမေး)၊ ဝိသဇ္ဇနာဝါရ (အဖြေ) နှင့် သင်္ချာဝါရ (သရုပ်ခွဲ) ဟူ၍ သုံးမျိုးဟောကြားတော်မူပြီး အမေးပုစ္ဆာပေါင်း ၄၀၄,၉၄၈,၅၃၃,၂၄၈ (လေးသိန်းလေးထောင်ကိုးရာလေးဆယ့်ရှစ်သန်း ငါးသိန်းသုံးသောင်းသုံးထောင် နှစ်ရာလေးဆယ့်ရှစ်) ခု ပါဝင်သည်1။ ဟောပုံဟောနည်းအရ ပဋ္ဌာန်းကို ဓမ္မာနုလောမ၊ ဓမ္မပစ္စနီယ၊ ဓမ္မာနုလောမ ပစ္စနီယ နှင့် ဓမ္မပစ္စနီယာနုလောမ ဟူ၍ ၄ မျိုးခွဲခြားပြီး တစ်မျိုးစီတွင် အကျဉ်း ၆ ကျမ်းစီ ပါဝင်သဖြင့် စုစုပေါင်း ၂၄ ကျမ်း ဖွဲ့စည်းထားသည်1။

ပဋ္ဌာန်းအမျိုးအစား
ကျမ်းခွဲများ
စုစုပေါင်း ကျမ်းအရေအတွက်
ဓမ္မာနုလောမ ပဋ္ဌာန်း
တိက ၂၂ ကျမ်း၊ ဒုက ၁၀၀ ကျမ်း၊ ဒုက တိက ၆,၆၀၀ ကျမ်း၊ တိက ဒုက ၄,၄၀၀ ကျမ်း၊ တိကတိက ၁,၃၈၆ ကျမ်း၊ ဒုက ဒုက ၁၉,၈၀၀ ကျမ်း1
အကျဉ်း ၆ ကျမ်း (အကျယ်ပေါင်းများစွာ)
ဓမ္မပစ္စနီယ ပဋ္ဌာန်း
ဓမ္မာနုလောမကဲ့သို့ အကျဉ်းခွဲခြားမှု
အကျဉ်း ၆ ကျမ်း
ဓမ္မာနုလောမ ပစ္စနီယ ပဋ္ဌာန်း
ဓမ္မာနုလောမကဲ့သို့ အကျဉ်းခွဲခြားမှု
အကျဉ်း ၆ ကျမ်း
ဓမ္မပစ္စနီယာနုလောမ ပဋ္ဌာန်း
ဓမ္မာနုလောမကဲ့သို့ အကျဉ်းခွဲခြားမှု
အကျဉ်း ၆ ကျမ်း

ပဋ္ဌာန်းရွတ်ဖတ်ရခြင်း ရည်ရွယ်ချက်
ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်ကို ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်များမှာ လောကီဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေးသာမက လောကုတ္တရာ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ရောက်ရှိရေးအတွက် အခြေခံဉာဏ်များ ရင့်သန်စေရန် ဖြစ်သည်။ လောကတွင် အကြောင်းမဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရာဟူ၍ မရှိဘဲ ရုပ်နှင့် နာမ်တရားတို့သည် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်၍သာ ဖြစ်ပေါ်ချုပ်ငြိမ်းနေကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်စေရန် (ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ဖွံ့ဖြိုးရန်) ရည်ရွယ်သည်5။ ဤသို့ အကြောင်းအကျိုးကို ဆင်ခြင်နိုင်စွမ်းရှိလာသောအခါ ခိုင်မြဲသော အတ္တ (Soul) ဟူ၍ မရှိကြောင်း သဘောပေါက်လာပြီး ဒိဋ္ဌိ (အယူမှားခြင်း) နှင့် တဏှာတို့ကို ပယ်ခွာကာ ဝိပဿနာဉာဏ်များ ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ ဖွံ့ဖြိုးလာနိုင်ပေသည်5။
အချို့သော သူများသည် ပဋ္ဌာန်းရွတ်ဖတ်လျှင် အိမ်စောင့်နတ်များ ထွက်ပြေးရသည်၊ ခိုက်တတ်သည် ဟူသော အယူအဆမှားများ ရှိကြသည်10။ စင်စစ်အားဖြင့် ပဋ္ဌာန်းတရားတော်သည် နတ်၊ ဗြဟ္မာများအတွက် အဓိကထား၍ နတ်ပြည်တွင် ဟောကြားခဲ့သော တရားဖြစ်ရာ သူတော်ကောင်းနတ်မှန်သမျှ အလွန်နှစ်သက်မြတ်နိုးကြသည်10။ တရားပွဲများတွင် ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသော နတ်ဗြဟ္မာများ လာရောက်နာယူကြသဖြင့် ဘုန်းတန်ခိုးနည်းသော အိမ်စောင့်နတ်များအနေဖြင့် အင်္ဂုရနတ်သားကဲ့သို့ အဝေးသို့ ခေတ္တဆုတ်ခွာပေးရခြင်းမျိုးသာ ရှိတတ်ပြီး တရားနာယူပြီးနောက် မိမိနေရာသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကာ တရား၏အာနုဘော်ကြောင့် ဘုံဗိမာန်စည်းစိမ်များပင် တိုးပွားလာတတ်သည်10။ ဝေသာလီပြည်တွင် ရတနသုတ်ကို ရွတ်ဖတ်စဉ်က ဘုန်းတန်ခိုးကြီးသော နတ်ဗြဟ္မာများ ရောက်လာသဖြင့် မကောင်းဆိုးဝါးများ၊ နတ်မိစ္ဆာများသာလျှင် အိုးနင်းခွက်နင်း ထွက်ပြေးရသကဲ့သို့၊ ပဋ္ဌာန်းရွတ်ဖတ်ခြင်းသည်လည်း သူယုတ်မာနတ်များနှင့် မကောင်းဆိုးဝါးများကိုသာ ဖယ်ရှားပေးခြင်း ဖြစ်သည်10။ သို့သော် ရွတ်ဖတ်သူအနေဖြင့် မကောင်းဆိုးဝါးများကို နှင်ထုတ်လိုသော၊ အန္တရာယ်ပေးလိုသော ရည်ရွယ်ချက်ဆိုး၊ မေတ္တာခေါင်းပါးသော စိတ်ထားဖြင့် မရွတ်ဖတ်အပ်ဘဲ၊ အယုတ်၊ အလတ်၊ အမြတ်မရွေး သတ္တဝါအပေါင်း တရားနာယူ၍ ကောင်းကျိုးရစေရန် မေတ္တာစိတ်အပြည့်ဖြင့်သာ ရွတ်ဖတ်သင့်သည်10။ ထို့ကြောင့် ပဋ္ဌာန်းမရွတ်မီ မေတ္တာသုတ်ကို ကြိုတင်ရွတ်ဖတ်၍ မေတ္တာပို့ခြင်းသည် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်11။
ပဋ္ဌာန်းရွတ်ဖတ်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးများ
ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်ကို အမှန်တကယ် ယုံကြည်လေးမြတ်စွာဖြင့် ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ပါက ရရှိနိုင်သော အကျိုးကျေးဇူးများစွာကို ဗန်းမော်ဆရာတော်ဘုရားကြီး အစရှိသော ဆရာတော်ကြီးများက အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းဟောကြားထားတော်မူသည်8။
ရွတ်ဖတ်ပူဇော်သူများသည် ရင်ဆိုင်တွေ့ကြုံနေရသည့် ဘေးအန္တရာယ် အသွယ်သွယ်တို့မှ လွန်မြောက်နိုင်ခြင်း၊ ကျရောက်လတံ့သော ဘေးအန္တရာယ်တို့မှ ကင်းလွတ်နိုင်ခြင်း၊ အပြစ်ကင်း၍ ကောင်းကျိုးပွားသည့် ဆောင်ရွက်ချက်ကိစ္စ အဝဝတို့ကို ပြီးစီးအောင်မြင်နိုင်ခြင်း၊ အပြစ်ရှိ၍ မကောင်းကျိုး ဖြစ်စေမည့် ကျူးလွန်ခြင်းတို့မှ ရှောင်လွှဲနိုင်ခြင်း ဟူသော လောကီအကျိုးကျေးဇူးများကို ခံစားရမည် ဖြစ်သည်8။ လောကုတ္တရာအကျိုးများအနေဖြင့် ယခင်ဘဝက လင်းနို့သားဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ရဟန်းတော်များကဲ့သို့ ရုပ်နာမ် ဓမ္မ ခန္ဓာစဉ် သဘာဝကို ပိုင်းခြားဝေဖန်တတ်သော နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒဉာဏ်များ ရင့်သန်စေပြီး၊ မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန် ရောက်ရာလမ်းကြောင်းအတွက် အထောက်အပံ့ကောင်း ဖြစ်စေနိုင်သည်8။ ထို့အပြင် ပဋ္ဌာန်းတရားကို ရွတ်ဆိုပွားများခြင်းသည် ဓမ္မဒေသနာကုသိုလ်ဖြစ်ရုံသာမက သာသနာတော်ကို လူ့နှလုံးသားထဲတွင် စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းခိုင်မြဲအောင် ပြုလုပ်ရာရောက်သဖြင့် သာသနာကွယ်ပျောက်မည့် အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ရာရောက်သော ကုသိုလ်ထူးကြီး ဖြစ်ပေသည်6။
ပဋ္ဌာန်း ၂၄ ပစ္စည်း အနက်အဓိပ္ပါယ်နှင့် သဘာဝရှင်းလင်းချက်
ပဋ္ဌာန်း ၂၄ ပစ္စည်းဟူသည် အကြောင်းတရား (ပစ္စည်း) နှင့် အကျိုးတရား (ပစ္စယုပ္ပန်) တို့ အချင်းချင်း ကျေးဇူးပြုပုံ သတ္တိ (၂၄) မျိုးကို ခွဲခြားပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အောက်ပါဇယားတွင် ၂၄-ပစ္စည်း၏ အမည်၊ အတိုချုပ် အဓိပ္ပါယ်နှင့် တင်စားထားသော ဥပမာများကို ခြုံငုံဖော်ပြထားပြီး၊ ယင်းနောက်တွင် တစ်ခုချင်းစီ၏ အသေးစိတ် သဘာဝကို ရှင်းလင်းတင်ပြမည် ဖြစ်သည်။

စဉ်
ပစ္စည်းအမည်
မြန်မာအဓိပ္ပါယ်အကျဉ်း
တင်စားထားသော ဥပမာ
၁
ဟေတုပစ္စယော
အခြေခံ အမြစ်သဖွယ် ကျေးဇူးပြုခြင်း
သစ်ပင်၏ ရေသောက်မြစ်13
၂
အာရမ္မဏပစ္စယော
မှီတွယ်ရာ အာရုံအဖြစ် ကျေးဇူးပြုခြင်း
မစွမ်းမသန်သူ မှီရာ တောင်ဝှေး/ကြိုးတန်း13
၃
အဓိပတိပစ္စယော
အကြီးအမှူး (ခေါင်းဆောင်) အဖြစ် ကျေးဇူးပြုခြင်း
ပြိုင်ဘက်ကင်း စကြဝတေးမင်း13
၄
အနန္တရပစ္စယော
အခြားမဲ့ (ဆက်တိုက်) ကျေးဇူးပြုခြင်း
ဘုရင်နတ်ရွာစံပြီး သားတော် နန်းတက်ခြင်း13
၅
သမနန္တရပစ္စယော
ကောင်းစွာ အခြားမဲ့ ကျေးဇူးပြုခြင်း
ဘုရင်တောထွက်၍ သားတော် နန်းတက်ခြင်း13
၆
သဟဇာတပစ္စယော
အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လျက် ကျေးဇူးပြုခြင်း
ဆီမီးထွန်းလျှင် အလင်းတစ်ပြိုင်နက်ပေါ်ခြင်း13
၇
အညမညပစ္စယော
အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုခြင်း
သစ်သားသုံးခွ (ခုံခြေသုံးချောင်း) အပြန်အလှန်မှီခြင်း13
၈
နိဿယပစ္စယော
မှီရာတည်ရာအဖြစ် ကျေးဇူးပြုခြင်း
သစ်ပင်များ ပေါက်ရောက်ရာ မြေကြီး13
၉
ဥပနိဿယပစ္စယော
အားကြီးသော အကြောင်းအဖြစ် ကျေးဇူးပြုခြင်း
သတ္တဝါတို့ မှီခိုရသော မိုးရေကြီး13
၁၀
ပੁရေဇာတပစ္စယော
ရှေး၌ ဖြစ်နှင့်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်း
လောကကို အလင်းပေးသော နေနှင့်လ13
၁၁
ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော
နောက်မှဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်း
လင်းတငယ်၏ အစာကို မျှော်လင့်သော စိတ်13
၁၂
အာသေဝနပစ္စယော
အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲထုံအပ်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်း
ထပ်မံလေ့လာသော ကျမ်းဂန်၊ ထပ်လိမ်းသော နံ့သာ13
၁၃
ကမ္မပစ္စယော
ကံ (အကြောင်း) ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်း
အပင်ပေါက်စေမည့် မျိုးစေ့13
၁၄
ဝိပါကပစ္စယော
အကျိုး (ဝိပါက်) ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်း
အရိပ်တွင် ဝင်နားသူကို အေးမြစေသော လေပြေ13
၁၅
အာဟာရပစ္စယော
ထောက်ပံ့ခိုင်ခံ့စေတတ်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်း
အိမ်ဟောင်းကို မပြိုအောင် ထောက်ထားသော ကျား13
၁၆
ဣန္ဒြိယပစ္စယော
အစိုးရသည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်း
မိမိနယ်ကိုသာ အုပ်ချုပ်သော ပဒေသရာဇ်မင်း13
၁၇
ဈာနပစ္စယော
အာရုံသို့ စူးစိုက်ရှုတတ်သဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း
တောင်ထိပ်မှနေ၍ အောက်သို့ ငုံ့ကြည့်သူ13
၁၈
မဂ္ဂပစ္စယော
ထွက်မြောက်ကြောင်း လမ်းဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်း
လိုရာခရီးသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော ယာဉ်ရထား13
၁၉
သမ္ပယုတ္တပစ္စယော
ယှဉ်တွဲပေါင်းစပ်လျက် ကျေးဇူးပြုခြင်း
ပျားရည်၊ ထောပတ် စသည်တို့ကို ရောမွှေထားခြင်း13
၂၀
ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော
မယှဉ်ဘဲ (သီးခြားစီ) ကျေးဇူးပြုခြင်း
အရသာခြောက်ပါး ရောသော်လည်း မတူကွဲပြားခြင်း13
၂၁
အတ္ထိပစ္စယော
ထင်ရှားရှိဆဲဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုခြင်း
မြေကြီးကို ထောက်ပံ့ထားသော မြင်းမိုရ်တောင်13
၂၂
နတ္ထိပစ္စယော
မရှိသည်ဖြစ်၍ (ချုပ်သွား၍) ကျေးဇူးပြုခြင်း
ဆီမီးငြိမ်းသွားခြင်း (နောက်စိတ်ဖြစ်ခွင့်ပေးခြင်း)13
၂၃
ဝိဂတပစ္စယော
ကင်းမဲ့ပျောက်ကွယ်သွား၍ ကျေးဇူးပြုခြင်း
နေရောင်ကွယ်ပျောက်၍ လရောင်လင်းလာခြင်း13
၂၄
အဝိဂတပစ္စယော
မကင်းကွာသေးဘဲ ကျေးဇူးပြုခြင်း
ငါးတို့ ပျော်မွေ့ရာ သမုဒ္ဒရာရေ13

၁။ ဟေတုပစ္စယော (ဟေတုပစ္စည်း)
"ဟေတု" ဟူသည် အကြောင်းရင်း၊ အမြစ် ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဟေတုပစ္စည်းဟူသည် ပစ္စယုပ္ပန် (အကျိုး) တရားတို့အား ခိုင်မြဲစွာ တည်ရှိစေရန် အမြစ်သဖွယ် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်သည်13။ သစ်ပင်တစ်ပင်သည် ရေသောက်မြစ် ခိုင်မာမှသာ ရှင်သန်ကြီးထွားနိုင်သကဲ့သို့၊ စိတ်နှင့် စေတသိက်တရားတို့သည်လည်း ဟိတ် (၆) ပါးကို အခြေခံ၍ ဖြစ်ပေါ်ရှင်သန်ကြရသည်13။ ပါဠိတော်လာ "ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော" ဟူသော ပြဋ္ဌာန်းချက်အရ ဟိတ် ၆-ပါးတွင် အကုသိုလ်ဟိတ် ၃-ပါး (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ) နှင့် ကုသိုလ်/အဗျာကတဟိတ် ၃-ပါး (အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ) တို့ ပါဝင်သည်9။ ပစ္စယုပ္ပန်တရားများမှာ သဟိတ်စိတ် ၇၁ ပါး၊ မောဟကြဉ်သော စေတသိက် ၅၂ ပါး၊ သဟိတ်စိတ္တဇရုပ်၊ သဟိတ်ပဋိသန္ဓေ ကမ္မဇရုပ်တို့ ဖြစ်ကြသည်9။ ဥပမာ - လောဘ (လိုချင်တပ်မက်မှု) ဟူသော အကြောင်းတရား ဖြစ်ပေါ်လာပါက၊ ထိုလောဘသည် လိုချင်မှုနှင့် သက်ဆိုင်သော အတွေးအကြံများ၊ ပြောဆိုပြုလုပ်မှုများ (စိတ္တဇရုပ်များ) ကို အမြစ်သဖွယ် ခိုင်မာစွာ ဖြစ်ပေါ်စေရန် ကျေးဇူးပြုလေသည်13။ ဒေါသဖြစ်လျှင်လည်း ဖျက်ဆီးလိုသော အပြုအမူများကို ခိုင်မာစေသည်13။ အလောဘ (စွန့်လွှတ်မှု) ဖြစ်လျှင် ပေးကမ်းလှူဒါန်းလိုသော ကောင်းမြတ်သည့် တရားများကို အမြစ်တွယ် ရှင်သန်စေသည်13။
၂။ အာရမ္မဏပစ္စယော (အာရမ္မဏပစ္စည်း)
အကျိုးတရားတို့၏ အားပြုမှီတွယ်ရာ၊ ပျော်မွေ့ရာ အာရုံအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်သည်13။ မစွမ်းမသန်သော သက်ကြီးရွယ်အိုတစ်ဦးသည် တောင်ဝှေး သို့မဟုတ် ကြိုးတန်းကို မှီခိုအားပြု၍သာ ထခြင်း၊ ရပ်ခြင်း၊ သွားခြင်း ကိစ္စများကို ပြုလုပ်နိုင်သကဲ့သို့၊ စိတ်နှင့် စေတသိက်တို့သည်လည်း အာရုံကို မှီခိုအားပြု၍သာ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်13။ အာရုံမရှိဘဲ စိတ်ဖြစ်ပေါ်လာရိုး ထုံးစံမရှိပေ5။ ပစ္စည်းတရားများဖြစ်သော အာရုံ (၆) ပါးမှာ ရူပါရုံ (အဆင်း)၊ သဒ္ဒါရုံ (အသံ)၊ ဂန္ဓာရုံ (အနံ့)၊ ရသာရုံ (အရသာ)၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ) နှင့် ဓမ္မာရုံ (ကြံသိအာရုံ) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ပစ္စယုပ္ပန်တရားများမှာ စိတ် ၈၉ ပါးနှင့် စေတသိက် ၅၂ ပါးတို့ ဖြစ်သည်13။ "ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ..." စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူသည့်အတိုင်း မျက်စိဖြင့် အဆင်းကို မြင်သောအခါ အဆင်း (ရူပါယတနံ) သည် မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဏ်) ကို ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် မှီတွယ်ရာအဖြစ် ကျေးဇူးပြုသည်13။ ထူးခြားသော ဉာဏ်ဖြင့်သာ သိရသော အာရုံမျိုး၊ စိတ်၊ စေတသိက်၊ နိဗ္ဗာန်၊ ပညတ် အစရှိသည်တို့ကို ဓမ္မာရုံအဖြစ် သတ်မှတ်သည်13။
၃။ အဓိပတိပစ္စယော (အဓိပတိပစ္စည်း)
အကြီးအမှူး (ခေါင်းဆောင်) အဖြစ်ဖြင့် လွှမ်းမိုး၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်သည်13။ စကြဝတေးမင်းသည် ပြိုင်ဘက်ကင်းသော အာဏာဖြင့် တိုင်းသူပြည်သားတို့အပေါ် လွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်သကဲ့သို့၊ မိမိနှင့် ယှဉ်ဖက်တရားများကို မိမိ၏ ဩဇာအောက်သို့ လိုက်ပါလာစေရန် အုပ်စိုးလွှမ်းမိုးသော သတ္တိဖြစ်သည်13။ အဓိပတိတရား ၄-ပါးရှိရာ ၎င်းတို့မှာ ဆန္ဒာဓိပတိ (ပြင်းပြသော ဆန္ဒ)၊ ဝီရိယာဓိပတိ (ပြင်းပြသော ကြိုးစားအားထုတ်မှု)၊ စိတ္တာဓိပတိ (အားကြီးသော စိတ်ဓာတ်) နှင့် ဝီမံသာဓိပတိ (ထက်မြက်သော ပညာ) တို့ ဖြစ်ကြသည်13။ ဤလေးပါးအနက် တစ်ချိန်လျှင် တစ်ပါးပါးကသာ ခေါင်းဆောင်နိုင်ပြီး ကျန်တရားများက ၎င်း၏နောက်သို့ မဖြစ်မနေ လိုက်ပါကြရသည်13။
၄။ အနန္တရပစ္စယော (အနန္တရပစ္စည်း) နှင့် ၅။ သမနန္တရပစ္စယော (သမနန္တရပစ္စည်း)
အကြားမရှိ (တဆက်တည်း၊ ခြားနားခြင်းမရှိဘဲ) ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားကို အနန္တရပစ္စည်းဟု ခေါ်ဆိုပြီး ကောင်းစွာ အကြားအလပ်မရှိ ကျေးဇူးပြုခြင်းကို သမနန္တရပစ္စည်းဟု ခေါ်ဆိုသည်13။ စကြဝတေးမင်း နတ်ရွာစံလွန်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အိမ်ရှေ့မင်းသားသည် ဘုရင်အဖြစ်သို့ အလိုအလျောက် ရောက်ရှိသွားသကဲ့သို့ (သို့မဟုတ် ဘုရင်တောထွက်၍ သားတော် နန်းတက်သကဲ့သို့) ရှေ့စိတ်ချုပ်ပျောက်သွားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် နောက်စိတ်ဖြစ်ပေါ်လာရန် အကြားအလပ်မရှိ လမ်းဖွင့်ပေးသော သတ္တိဖြစ်သည်13။
သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ စိတ်နှစ်ခု ပြိုင်တူဖြစ်ရိုးမရှိပေ။ စက္ခုဒွါရဝီထိ (မြင်သိစိတ် အစဉ်) ဖြစ်ပေါ်ရာတွင် "ဘ ဘ ဘ ပ စ သံ တီ ဝု ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ရုံ ရုံ" ဟူသော ဝီထိပုံစံအတိုင်း အစဉ်လိုက် ဖြစ်ပေါ်သည်13။ အာရုံသစ်ကို လက်ခံရန် ဘဝင်စိတ် (ဘ) လှုပ်ရှားပြတ်တောက်သွားပြီးနောက် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် (ပ)၊ ၎င်းနောက် စက္ခုဝိညာဏ်စိတ် (စ)၊ ၎င်းနောက် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းစိတ် (သံ)၊ သန္တီရဏစိတ် (တီ)၊ ဝုဋ္ဌောစိတ် (ဝု)၊ ဇောစိတ် ၇-ကြိမ် (ဇ) နှင့် တဒါရုံစိတ် ၂-ကြိမ် (ရုံ) တို့သည် တစ်ခုပြီးတစ်ခု အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်ကြသည်13။ ဤဝီထိအစဉ်တွင် ပထမဘဝင်စိတ်က ဒုတိယဘဝင်စိတ်အားလည်းကောင်း၊ အာဝဇ္ဇန်းစိတ်က စက္ခုဝိညာဏ်စိတ်အားလည်းကောင်း မိမိချုပ်ပျောက်သွားခြင်းဖြင့် နောက်စိတ်ဖြစ်ပေါ်လာရန် အနန္တရသတ္တိ၊ သမနန္တရသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးခြင်း ဖြစ်သည်13။
၆။ သဟဇာတပစ္စယော (သဟဇာတပစ္စည်း)၊ ၇။ အညမညပစ္စယော (အညမညပစ္စည်း) နှင့် ၈။ နိဿယပစ္စယော (နိဿယပစ္စည်း)
ဤပစ္စည်းသုံးပါးသည် သဘာဝအားဖြင့် ဆက်စပ်မှုများစွာ ရှိသည်။ သဟဇာတပစ္စည်းဟူသည် အတူတကွ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်လျက် ကျေးဇူးပြုခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဆီမီးကို ထွန်းညှိလိုက်သည်နှင့် မီးတောက်ခြင်းနှင့် အလင်းရောင်ပေါ်ခြင်း အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်13။ အညမညပစ္စည်းမှာမူ အချင်းချင်း အပြန်အလှန် မှီခိုကျေးဇူးပြုခြင်းဖြစ်ပြီး သစ်သားသုံးခွ (Tripod) ထောင်ထားသကဲ့သို့ တစ်ခုမရှိလျှင် ကျန်တစ်ခု ရပ်တည်၍မရသော အပြန်အလှန် မှီခိုမှုကို အသားပေးသည်13။ နိဿယပစ္စည်းသည် မှီရာ၊ တည်ရာအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းဖြစ်ပြီး သစ်ပင်များ မြေကြီးကို မှီခိုပေါက်ရောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်13။
နာမ်ခန္ဓာ ၄-ပါး (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်) တို့သည် အချင်းချင်းလည်းကောင်း၊ မဟာဘုတ် ၄-ပါး (ပထဝီ၊ တေဇော၊ အာပေါ၊ ဝါယော) တို့သည် အချင်းချင်းလည်းကောင်း၊ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ နာမ်နှင့်ရုပ်တို့သည် အချင်းချင်းလည်းကောင်း သဟဇာတ၊ အညမည၊ နိဿယ သတ္တိများဖြင့် အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုကြသည်13။ ထူးခြားချက်မှာ စက္ခုဝိညာဏ် (မြင်သိစိတ်) ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် စက္ခုပသာဒ (မျက်စိအကြည်ရုပ်) လိုအပ်ရာ မျက်စိအကြည်ရုပ်သည် မြင်သိစိတ်အား နိဿယပစ္စည်းဖြင့်သာ ကျေးဇူးပြုနိုင်ပြီး အပြန်အလှန် (အညမည) ကျေးဇူးပြုခြင်း မရှိပေ13။
၉။ ဥပနိဿယပစ္စယော (ဥပနိဿယပစ္စည်း)
အားကြီးသော အကြောင်း (ခိုင်မာသော အထောက်အပံ့) အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်သည်13။ မိုးတွင်းကာလတွင် ရွာသွန်းသော မိုးရေကြီးသည် သတ္တဝါများနှင့် သစ်ပင်များ အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် အားကြီးသော အကြောင်းအဖြစ် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်13။ အတိတ်ဘဝက ပြုလုပ်ခဲ့သော အားကြီးသော ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ ကုသိုလ်များသည် ယခုဘဝတွင် ချမ်းသာသုခရရန် အားကြီးသော အကြောင်းအဖြစ် ကျေးဇူးပြုသည်14။ ထို့အတူ အားကြီးသော ရာသီဥတု၊ အစာအာဟာရ၊ ပုဂ္ဂိုလ် (မိတ်ဆွေကောင်း) တို့သည်လည်း မိမိ၏ စိတ်နေစိတ်ထားနှင့် ဘဝတိုးတက်မှုအတွက် ဥပနိဿယ သတ္တိဖြင့် အထောက်အပံ့ပေး ကျေးဇူးပြုကြသည်14။
၁၀။ ပုရေဇာတပစ္စယော (ပုရေဇာတပစ္စည်း) နှင့် ၁၁။ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော (ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း)
ပုရေဇာတပစ္စည်းသည် ရှေး၌ (အရင်) ဖြစ်နှင့်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်ပြီး၊ နေနှင့်လတို့သည် နောက်မှဖြစ်လာသော သတ္တဝါများအား အလင်းရောင်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်13။ စက္ခုဝိညာဏ်စိတ် (နာမ်တရား) မဖြစ်ပေါ်မီ မျက်စိအကြည်ရုပ်နှင့် အဆင်းအာရုံ (ရုပ်တရားများ) သည် ကြိုတင်၍ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေရပြီး ယင်းရုပ်တို့က နောက်မှဖြစ်ပေါ်လာမည့် နာမ်တရားများအား ပုရေဇာတပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်13။
ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းသည် နောက်မှဖြစ်ပေါ်လာသော်လည်း ရှေး၌ဖြစ်နေသော တရားများအား ထောက်ပံ့ကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်သည်13။ လင်းတငယ်များသည် အစာကို ငတ်မွတ်စွာ မျှော်လင့်နေသော စိတ် (နောက်မှဖြစ်သောစိတ်) ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ရုပ်ကလာပ်များ (ရှေး၌ဖြစ်နေသော ရုပ်များ) ရှင်သန်နေရသကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ မွေးခါစ အရှင်ဗာကုလ ရေနစ်သော်လည်း နောက်မှဖြစ်မည့် ရဟန္တာဖြစ်မည့် အကြောင်း (နာမ်တရား) က ယခုရေနစ်နေသော ရုပ်တရားကို မသေစေရန် ပစ္ဆာဇာတသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းဖြစ်သည်13။
၁၂။ အာသေဝနပစ္စယော (အာသေဝနပစ္စည်း)
အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲထုံအပ်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်သည်13။ ကျမ်းဂန်စာပေတစ်ခုကို အဖန်ဖန် ထပ်တလဲလဲ ဖတ်ရှုလေ့လာပါက နောက်နောင်တွင် ပိုမိုကျွမ်းကျင်လာသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နံ့သာကို အဖန်ဖန် ထပ်လိမ်းပါက အနံ့ပိုမို စွဲမြဲလာသကဲ့သို့လည်းကောင်း ဖြစ်သည်13။ ဝီထိစိတ်အစဉ်တွင် ဇောစိတ် ၇-ကြိမ် ဖြစ်ပေါ်ရာ၌၊ ရှေးရှေးသော ဇောစိတ်တို့က နောက်နောက်သော ဇောစိတ်တို့အား အားကောင်းလာစေရန် အာသေဝနသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်13။ ကုသိုလ်ကို အဖန်ဖန်ပြုလျှင် ကုသိုလ်စိတ်များ ပိုမိုအားကောင်းလာပြီး (ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ)၊ အကုသိုလ်ကို အဖန်ဖန်ပြုလျှင် အကုသိုလ်ဘက်တွင် ပို၍အားသန်လာခြင်းမှာ ဤပစ္စည်း၏ သဘောတရားပင် ဖြစ်သည်13။
၁၃။ ကမ္မပစ္စယော (ကမ္မပစ္စည်း) နှင့် ၁၄။ ဝိပါကပစ္စယော (ဝိပါကပစ္စည်း)
ကမ္မပစ္စည်းသည် အကြောင်းကံ (စီရင်မှု စေတနာ) အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်ပြီး၊ မျိုးစေ့သည် အညွန့်အညှောက် ထွက်လာစေရန် စီမံပေးသကဲ့သို့ စေတနာသည် အကျိုးတရားများကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် စီမံဖန်တီးပေးသည်13။ ကမ္မပစ္စည်းတွင် အချိန်ကာလခြား၍ အကျိုးပေးသော နာနာက္ခဏိက ကမ္မပစ္စည်း နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း အကျိုးပေးသော သဟဇာတ ကမ္မပစ္စည်း ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်13။ ထိုသို့ ပြုလုပ်လိုက်သော ကုသိုလ် သို့မဟုတ် အကုသိုလ်စေတနာ (ကံ) သည် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်သည့်အခါ ဝိပါက် (အကျိုး) တရားများကို မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်စေသည်5။
ဝိပါကပစ္စည်းမှာမူ ကံ၏ အကျိုး (ဝိပါက်) ဖြစ်၍ အထောက်အပံ့ပြု ငြိမ်းသက်စွာ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်သည်13။ နေပူထဲမှ လာသောသူသည် ချမ်းအေးသော အရိပ်ထဲသို့ ရောက်သောအခါ တိုက်ခတ်လာသော လေပြေကြောင့် ငြိမ်းချမ်းသွားသကဲ့သို့၊ ကုသိုလ်ကံ သို့မဟုတ် အကုသိုလ်ကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိပါက်စိတ်နှင့် စေတသိက်တို့သည် အချင်းချင်း ငြိမ်းသက်စွာ (လုံ့လထုတ်ရန်မလိုဘဲ) အလိုအလျောက် အကျိုးပြုနေကြခြင်း ဖြစ်သည်13။
၁၅။ အာဟာရပစ္စယော (အာဟာရပစ္စည်း)
ထောက်ပံ့ ခိုင်ခံ့စေတတ်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်သည်13။ ယိုင်နဲ့နေသော အိမ်ဟောင်းကို မပြိုကျစေရန် သစ်သားတိုင်များဖြင့် ကျားကန်ပေးထားသကဲ့သို့၊ အာဟာရသည် ရုပ်နာမ်တရားများကို မပျက်စီးအောင် ထောက်ပံ့ပေးထားသည်13။ အာဟာရ ၄-ပါး ရှိရာ ရုပ်အာဟာရ (ကဗဠီကာရ အာဟာရ - စားသောက်အပ်သော ဩဇာရုပ်) သည် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထွားရှင်သန်ရန် ကျေးဇူးပြုသည်13။ နာမ်အာဟာရ ၃-ပါးဖြစ်သော ဖဿသည် ဝေဒနာကိုလည်းကောင်း၊ စေတနာသည် ဘဝပဋိသန္ဓေကိုလည်းကောင်း၊ ဝိညာဉ်သည် နာမ်ရုပ်တရားများကိုလည်းကောင်း ထောက်ပံ့မစသောအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုကြသည်13။
၁၆။ ဣန္ဒြိယပစ္စယော (ဣန္ဒြိယပစ္စည်း)
အစိုးရသည် (ထိန်းချုပ်နိုင်သည်) ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်သည်13။ ပဒေသရာဇ်မင်းသည် မိမိပိုင်နက် နယ်မြေအတွင်း၌သာ အလုံးစုံ အစိုးရသကဲ့သို့၊ မျက်စိ (စက္ခုန္ဒြေ) သည် မြင်ခြင်းကိစ္စတွင် အစိုးရပြီး နား (သောတိန္ဒြေ) သည် ကြားခြင်းကိစ္စတွင် လွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်းကို ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဟု ခေါ်သည်13။
၁၇။ ဈာနပစ္စယော (ဈာနပစ္စည်း) နှင့် ၁၈။ မဂ္ဂပစ္စယော (မဂ္ဂပစ္စည်း)
ဈာနပစ္စည်းသည် ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံသို့ ကပ်၍ စူးစူးစိုက်စိုက် ရှုတတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်ပြီး တောင်ထိပ် သို့မဟုတ် သစ်ပင်ထိပ်သို့ ရောက်နေသူသည် အောက်ခြေရှိ အရာဝတ္ထုများကို ရှင်းလင်းစွာ စူးစိုက်ကြည့်ရှုနိုင်သကဲ့သို့ ဈာန်အင်္ဂါများ (ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ) က အာရုံကို စူးစိုက်စွာ သက်ဝင်နိုင်ရန် ကျေးဇူးပြုသည်13။
မဂ္ဂပစ္စည်းသည် သံသရာမှ ထွက်မြောက်ကြောင်း လမ်း (သို့မဟုတ် အပါယ်သို့ ကျစေသောလမ်း) ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်သည်13။ ခရီးသည်တစ်ဦးကို လိုရာခရီးသို့ အရောက်ပို့ဆောင်ပေးသော ယာဉ်ရထား (ပမာကူ) ကဲ့သို့ မဂ္ဂင် ၈-ပါးသည် နိဗ္ဗာန်သို့ ပို့ဆောင်ပေးသော လမ်းကောင်းအဖြစ် ကျေးဇူးပြုပြီး၊ မိစ္ဆာမဂ္ဂင်များသည် အပါယ်လေးဘုံသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော လမ်းဆိုးများအဖြစ် မဂ္ဂပစ္စည်းသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုကြသည်13။
၁၉။ သမ္ပယုတ္တပစ္စယော (သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း) နှင့် ၂၀။ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော (ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း)
သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းသည် ခွဲခြား၍မရအောင် ယှဉ်တွဲပေါင်းစပ်သည်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်ပြီး၊ ပျားရည်၊ ထောပတ်၊ တင်လဲ၊ နှမ်းဆီတို့ကို ရောမွှေလိုက်သောအခါ တစ်သားတည်းဖြစ်သွားသကဲ့သို့ စိတ်နှင့် စေတသိက်တို့သည် အာရုံတစ်ခုတည်းကို အတူတကွ ယူ၍ လုံးဝ ရောယှက်ပေါင်းစပ်နေမှုကို ခေါ်ဆိုသည်13။
ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းမှာမူ မယှဉ်ဘဲ (သီးခြားစီဖြစ်လျက်) ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်ပြီး၊ အရသာ ၆-ပါးတို့ကို ရောစပ်ထားသော်လည်း ၎င်းတို့၏ မူလသဘာဝများ မပျောက်ဘဲ ခြားနားနေသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်13။ နာမ်တရားနှင့် ရုပ်တရားတို့သည် သဘာဝချင်း မတူညီဘဲ သီးခြားစီ တည်ရှိနေလျက် တစ်ခုကိုတစ်ခု မှီခိုကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်သည်13။
၂၁။ အတ္ထိပစ္စယော၊ ၂၂။ နတ္ထိပစ္စယော၊ ၂၃။ ဝိဂတပစ္စယော၊ ၂၄။ အဝိဂတပစ္စယော
ဤနောက်ဆုံး ပစ္စည်းလေးပါးသည် ဖြစ်တည်မှုနှင့် ပျောက်ကွယ်မှု သဘောတရားများကို ညွှန်းဆိုသည်။ အတ္ထိပစ္စည်း နှင့် အဝိဂတပစ္စည်းတို့မှာ သဘောတရား အတူတူပင်ဖြစ်ပြီး၊ မိမိကိုယ်တိုင် ထင်ရှားရှိဆဲဖြစ်၍ (မကင်းကွာသေးဘဲ၊ မချုပ်ငြိမ်းသေးဘဲ) ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်သည်13။ မြင်းမိုရ်တောင်ကြီးသည် မိမိကိုယ်တိုင် ထင်ရှားရှိနေခိုက် မှီခိုသူများအား ထောက်ပံ့ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ ငါးတို့ ပျော်မွေ့ရာ သမုဒ္ဒရာရေသည် ၎င်းတို့နှင့် မကင်းကွာဘဲ ရှင်သန်ခွင့်ပေးထားသကဲ့သို့ လည်းကောင်း အကျိုးတရားများ ဖြစ်ပေါ်လာရန် ထောက်ပံ့ပေးသော သတ္တိဖြစ်သည်13။
ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် နတ္ထိပစ္စည်း နှင့် ဝိဂတပစ္စည်းတို့သည် မိမိကိုယ်တိုင် လုံးဝ မရှိတော့သည်ဖြစ်၍ (ချုပ်ငြိမ်း ကင်းမဲ့ပျောက်ကွယ်သွား၍) ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဖြစ်သည်13။ ဆီမီးတောက် ငြိမ်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် နေရောင်ခြည် လုံးဝ ကွယ်ပျောက်သွားမှသာ လရောင် ထွန်းလင်းခွင့်ရသကဲ့သို့၊ ရှေ့စိတ်အစဉ် လုံးဝ ပြတ်စဲ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းဖြင့် နောက်စိတ်အစဉ်ကို ဖြစ်ခွင့်ပေးကာ ကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်သည်13။
နိဂုံးချုပ်သုံးသပ်ချက်
ထေရဝါဒကျမ်းဂန်လာ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့အတွက် နေ့စဉ်ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ရမည့် နှုတ်တက်အလွတ်ရ ကျမ်းစာတစ်ခုမျှသာ မဟုတ်ဘဲ၊ လောကကြီးတစ်ခုလုံး၏ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်များကို အကြောင်းအကျိုး ယုတ္တိဗေဒဖြင့် သိပ္ပံနည်းကျကျ ဖော်ထုတ်ပြသထားသော အနက်ရှိုင်းဆုံး ဒဿနပညာရပ်ကြီး ဖြစ်ပေသည်1။ ပဋ္ဌာန်း ၂၄-ပစ္စည်း၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်နှင့် သဘာဝလက္ခဏာများကို နက်နဲစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းဖြင့်၊ ဘဝသံသရာ၏ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကွန်ရက် (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်) ကို ထိုးထွင်းသိမြင်လာနိုင်မည် ဖြစ်သည်5။
ရည်ရွယ်ချက်မှန်ကန်စွာ၊ မေတ္တာရှေ့ထား၍ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်ကို ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းသည် အန္တရာယ်ဘေးဘယ ကင်းရှင်းစေခြင်း၊ ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ရရှိစေခြင်းစသော လောကီအကျိုးများကိုသာမက၊ အဝိဇ္ဇာနှင့် တဏှာကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်း၍ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နိဗ္ဗာန်သို့ တက်လှမ်းနိုင်မည့် လောကုတ္တရာအကျိုးများကိုပါ ဧကန်မလွဲ ရရှိစေနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း လေ့လာတင်ပြအပ်ပါသည်။

#ပဋ္ဌာန်း #ပဋ္ဌာန်း၂၄ပစ္စည်း #အဘိဓမ္မာ #ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ #ဗုဒ္ဓတရားတော် #ဓမ္မလုလင် #ဓမ္မဗဟုသုတ #ရုပ်နာမ် #အကြောင်းအကျိုး #ဝိပဿနာ #Patthana #Abhidhamma #TheravadaBuddhism