တရားအားထုတ်သူအတွက် အခြေခံမှ အဆင့်မြင့်အထိ ဓမ္မလမ်းညွှန်

# အပိုင်း (၁) — ရတနာသုံးပါးနှင့် တရားမအားထုတ်မီ စိတ်ပြင်ဆင်ခြင်း

## ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာသုံးပါး

တရားအားထုတ်သူအတွက် ပထမဆုံးအခြေခံက သရဏဂုံတည်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

**ဘုရားကို ကိုးကွယ်တယ်ဆိုတာ** အန္တရာယ်တွေကို အံ့ဖွယ်တန်ခိုးနဲ့ ဖယ်ရှားပေးဖို့ တောင်းဆိုတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏ်၊ ကိလေသာကင်းစင်မှု၊ သတ္တဝါတွေကို လမ်းညွှန်ပေးနိုင်မှုတို့ကို ယုံကြည်လက်ခံပြီး ဘုရားရှင်ပြခဲ့တဲ့ လမ်းကို ကိုယ်တိုင်လျှောက်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

### ဘုရားဂုဏ်တော် ၉ ပါး

၁။ **အရဟံ**
၂။ **သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ**
၃။ **ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော**
၄။ **သုဂတော**
၅။ **လောကဝိဒူ**
၆။ **အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ**
၇။ **သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ**
၈။ **ဗုဒ္ဓေါ**
၉။ **ဘဂဝါ**

ဘုရားဂုဏ်တော်ပွားတာက စာသားကိုသာ အကြိမ်ကြိမ်ရွတ်တာထက် **ဂုဏ်တော်အဓိပ္ပါယ်ကို စိတ်ထဲက အာရုံပြုခြင်း** ပိုအရေးကြီးပါတယ်။

## တရားဂုဏ်တော် ၆ ပါး

၁။ **သွာက္ခာတော** — ကောင်းစွာဟောကြားထားသောတရား
၂။ **သန္ဒိဋ္ဌိကော** — ကိုယ်တိုင်လက်တွေ့မြင်နိုင်သောတရား
၃။ **အကာလိကော** — အချိန်ကာလကိုသာ မျှော်စောင့်ရတဲ့တရားမဟုတ်
၄။ **ဧဟိပဿိကော** — လာ၍ကြည့်လှည့်လို့ ဖိတ်ခေါ်ထိုက်သောတရား
၅။ **ဩပနေယျိကော** — ကိုယ့်သန္တာန်ထဲ ဆောင်ယူကျင့်သုံးထိုက်သောတရား
၆။ **ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ** — ပညာရှိတို့ ကိုယ်စီကိုယ်င သိမြင်ရသောတရား

နောက်ဆုံးဂုဏ်တော်က တရားအားထုတ်မှုအတွက် အထူးအရေးကြီးတယ်။ သူတစ်ပါးရဲ့ သမာဓိ၊ ဉာဏ်၊ တရားအတွေ့အကြုံကို ကြားသိရုံနဲ့ ကိုယ့်ပညာမဖြစ်ပါဘူး။ ကိုယ်တိုင်လေ့လာ၊ ကိုယ်တိုင်ကျင့်၊ ကိုယ်တိုင်သိရပါတယ်။

## သံဃာဂုဏ်တော် ၉ ပါး

သုပဋိပန္နော၊ ဥဇုပဋိပန္နော၊ ဉာယပဋိပန္နော၊ သာမီစိပဋိပန္နော စတဲ့ ကောင်းမြတ်စွာကျင့်ကြံမှုလေးပါးနဲ့ အာဟုနေယျော၊ ပါဟုနေယျော၊ ဒက္ခိဏေယျော၊ အဉ္ဇလိကရဏီယော၊ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ စတဲ့ ပူဇော်ထိုက်မှုဂုဏ်ငါးပါး စုပေါင်း ၉ ပါး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အဓိကထားဖော်ပြထားတဲ့ သံဃာဟာ **မဂ်ဖိုလ်ရ အရိယာသံဃာ — လေးယောက်အတွဲ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရှစ်ပါး** ဖြစ်ပါတယ်။

---

## သီလ — တရားအားထုတ်မှုရဲ့ မြေခံ

တရားထိုင်ချိန်မှာ စိတ်မတည်ဘူးဆိုရင် နည်းလမ်းတစ်ခုတည်းကို အပြစ်တင်မနေသင့်ပါဘူး။ ကိုယ့်နေ့စဉ်အကျင့်ကိုလည်း ပြန်ကြည့်ရပါတယ်။

လူတစ်ယောက်က နေ့စဉ် မုသားပြော၊ သူတစ်ပါးကိုထိခိုက်၊ မသင့်လျော်တဲ့အပြုအမူလုပ်ပြီးမှ မျက်စိမှိတ်ထိုင်လိုက်တာနဲ့ စိတ်ငြိမ်သွားဖို့ ခက်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ငါးပါးသီလဟာ သာမန်လူမှုကျင့်ဝတ်တစ်ခုသာ မဟုတ်ဘဲ **သမာဓိအတွက် စိတ်ကိုပေါ့ပါးစေတဲ့အခြေခံ** ဖြစ်ပါတယ်။

တရားစခန်းဝင်တဲ့အခါ ရှစ်ပါးသီလ စောင့်ထိန်းခြင်းကိုလည်း အများအားဖြင့် အသုံးပြုကြပါတယ်။

---

## ဝန်ချတောင်းပန် ကန်တော့ခြင်း

လွန်ခဲ့တဲ့အချိန်တွေမှာ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်နဲ့ မိဘ၊ ဆရာသမား၊ ရတနာသုံးပါးနဲ့ အခြားသတ္တဝါများအပေါ် ပြစ်မှားခဲ့တာတွေရှိရင် ပြစ်မှားခဲ့ကြောင်းသိပြီး ဝန်ခံ၊ တောင်းပန်၊ နောင်မပြုမိအောင် စိတ်ထားဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အယူမလွဲသင့်ပါဘူး။

**တောင်းပန်လိုက်တာနဲ့ လုပ်ခဲ့ပြီးသားကံအားလုံး ပျောက်သွားတယ်** လို့ မယူရပါဘူး။

ဗုဒ္ဓတရားထဲက အဓိကသဘောက—

**အမှားကို အမှားအဖြစ်သိ → ပြင်ဆင်သင့်တာပြင် → နောင်ထပ်မလုပ်အောင် စောင့်ထိန်း**

ဆိုတဲ့သဘောပါ။ အဇာတသတ်မင်း ဝန်ခံတဲ့အခါ ဘုရားရှင်ကလည်း အမှားကိုအမှားအဖြစ်မြင်ပြီး နောင်စောင့်ထိန်းနိုင်တာဟာ ဓမ္မဝိနယမှာ တိုးတက်မှုဖြစ်တယ်လို့ ပြောထားပါတယ်။

---

## မေတ္တာပို့ခြင်း

မေတ္တာဆိုတာ ကိုယ်နှစ်သက်တဲ့လူတွေအတွက်ပဲ ကောင်းကျိုးလိုလားတာ မဟုတ်ပါဘူး။

**ကိုယ့်ကိုယ်ကို → မိဘဆရာ → ချစ်ခင်သူ → မသိမကျွမ်းသူ → အဆင်မပြေသူ → သတ္တဝါအားလုံး**

အထိ ရန်လိုမှုကင်းပြီး ကောင်းကျိုးချမ်းသာ လိုလားနိုင်အောင် စိတ်ကို လေ့ကျင့်တာဖြစ်ပါတယ်။

မေတ္တာရဲ့ အနှစ်သာရက—

**“သူက ငါ့ကို ဘာလုပ်ခဲ့သလဲ” မဟုတ်ဘဲ “ဒီသတ္တဝါလည်း ဒုက္ခမလိုချင်ဘူး၊ ချမ်းသာချင်တယ်”**

ဆိုတဲ့ ကောင်းကျိုးလိုလားမှုဖြစ်ပါတယ်။

---

## အမျှဝေခြင်း

မေတ္တာပို့တာနဲ့ ကုသိုလ်အမျှဝေတာ မတူပါဘူး။

အမျှဝေတာက မိမိပြုခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်ကို အခြားသူတို့ ဝမ်းမြောက်အနုမောဒနာပြုနိုင်ဖို့ ရည်စူးခြင်းဖြစ်ပါတယ်။

ကုသိုလ်ကို ငွေတစ်ထောင်ရှိလို့ ငါးရာလွှဲပေးသလို **ကိုယ့်ကုသိုလ်လျော့ပြီး တခြားသူဆီသွားတာမျိုး** လို့ မယူရပါဘူး။

တိရောကုဋ္ဋသုတ်မှာလည်း ကွယ်လွန်သူဆွေမျိုးများအတွက် အလှူပြုပြီး ရည်စူးနိုင်ပုံကို ဖော်ပြထားပါတယ်။

---

# အပိုင်း (၂) — ဗုဒ္ဓတရားရဲ့ အခြေခံမြေပုံ

## သီလ • သမာဓိ • ပညာ

ဗုဒ္ဓသာသနာရဲ့ လေ့ကျင့်ရေးတစ်ခုလုံးကို အကြမ်းအားဖြင့်—

**သီလ → သမာဓိ → ပညာ**

ဆိုပြီး သုံးပိုင်းခွဲနိုင်ပါတယ်။

သီလက ကိုယ်နှုတ်ကိုထိန်းတယ်။
သမာဓိက စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေတယ်။
ပညာက ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘာဝတရားကို အမှန်အတိုင်းသိစေတယ်။

သုံးခုဟာ လုံးဝခြားနေတဲ့ သင်တန်းသုံးခုမဟုတ်ပါဘူး။ အပြန်အလှန်ထောက်ပံ့နေပါတယ်။

---

# အရိယမဂ္ဂင် ၈ ပါး

မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးဟာ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာသို့ သွားတဲ့လမ်း ဖြစ်ပါတယ်။

### ပညာအုပ်စု

**၁။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ** — မှန်ကန်သောအမြင်
အရိယသစ္စာလေးပါး၊ ကံကံ၏အကျိုး စတဲ့သဘောတွေကို မှန်ကန်စွာ နားလည်ခြင်း။

**၂။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ** — မှန်ကန်သောအကြံ
နေက္ခမ္မအကြံ၊ မမုန်းတီးတဲ့အကြံ၊ မညှဉ်းဆဲတဲ့အကြံ။

### သီလအုပ်စု

**၃။ သမ္မာဝါစာ** — မုသား၊ ကုန်းတိုက်၊ ကြမ်းတမ်း၊ အကျိုးမဲ့စကား ရှောင်ခြင်း။

**၄။ သမ္မာကမ္မန္တ** — အသက်သတ်၊ မပေးတာယူ၊ ကာမမိစ္ဆာစာရ ရှောင်ခြင်း။

**၅။ သမ္မာအာဇီဝ** — မမှန်ကန်တဲ့ အသက်မွေးမှုမှ ရှောင်ခြင်း။

### သမာဓိအုပ်စု

**၆။ သမ္မာဝါယာမ** — အကုသိုလ်မဖြစ်အောင်၊ ဖြစ်ပြီးသားအကုသိုလ်ပယ်အောင်၊ ကုသိုလ်ဖြစ်အောင်၊ ဖြစ်ပြီးသားကုသိုလ်တိုးအောင် ကြိုးစားခြင်း။

**၇။ သမ္မာသတိ** — ကာယ၊ ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မတို့မှာ သတိတည်ခြင်း။

**၈။ သမ္မာသမာဓိ** — မှန်ကန်စွာ စိတ်တည်ကြည်ခြင်း။

SN 45.8 မှာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ဒီအခြေခံအတိုင်း တိုက်ရိုက်ခွဲပြထားပါတယ်။

မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို “နံပါတ် ၁ ပြီးမှ ၂၊ ၂ ပြီးမှ ၃” လို့ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့်သာ သွားတာလို့ မယူသင့်ပါဘူး။ လက်တွေ့မှာ အင်္ဂါတွေဟာ တစ်ခုကိုတစ်ခု အားဖြည့်ရင်း ဖွံ့ဖြိုးလာပါတယ်။

---

# ကံဆိုတာ

ကံကို “ကံကြမ္မာက သတ်မှတ်ထားပြီးသား” လို့ မယူရပါဘူး။

ဗုဒ္ဓတရားအရ ကံရဲ့အဓိကဟာ **စေတနာပါတဲ့ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ် အပြုအမူ** ဖြစ်ပါတယ်။

အတိတ်ကံတစ်ခုတည်းက လက်ရှိဘဝအရာအားလုံးကို ထိန်းချုပ်နေတယ်လို့ ယူတာလည်း မမှန်ပါဘူး။

အခုအချိန်မှာ ကိုယ်ဘယ်လိုရွေးချယ်သလဲ၊ ဘယ်လိုစိတ်ထားသလဲ၊ ဘယ်လိုပြောလုပ်သလဲဆိုတာလည်း လက်ရှိကံအသစ် ဖြစ်နေပါတယ်။

---

# အဘိဓမ္မာ အခြေခံ

အဘိဓမ္မာအစဉ်အလာအရ ပရမတ္ထတရား ၄ ပါးကို—

**စိတ်၊ စေတသိက်၊ ရုပ်၊ နိဗ္ဗာန်**

ဆိုပြီး ခွဲပါတယ်။

## စိတ်

စိတ်ဆိုတာ အာရုံကို သိတဲ့သဘောပါ။

အဘိဓမ္မာအကျဉ်းစနစ်မှာ စိတ်ကို ၈၉ သို့မဟုတ် ၁၂၁ မျိုးခွဲပါတယ်။

အကုသိုလ်စိတ် ၁၂ ပါးမှာ—

* လောဘမူစိတ် ၈
* ဒေါသမူစိတ် ၂
* မောဟမူစိတ် ၂

ပါဝင်ပါတယ်။

၈၉ စိတ်ခွဲနည်းအရ ကုသိုလ်စိတ်ကို—

* ကာမာဝစရ မဟာကုသိုလ် ၈
* ရူပါဝစရ ကုသိုလ် ၅
* အရူပါဝစရ ကုသိုလ် ၄
* လောကုတ္တရာ မဂ်ကုသိုလ် ၄

စုစုပေါင်း ၂၁ လို့ ခွဲပါတယ်။

## စေတသိက် ၅၂

စေတသိက်ကို “ကုသိုလ်စေတသိက်နဲ့ အကုသိုလ်စေတသိက် နှစ်အုပ်စုတည်း” လို့ ခွဲရင် မပြည့်စုံပါဘူး။

အဘိဓမ္မာအကျဉ်းစနစ်မှာ—

**အညသမာနစေတသိက် ၁၃**
**အကုသလစေတသိက် ၁၄**
**သောဘနစေတသိက် ၂၅**

ဆိုပြီး ခွဲပါတယ်။

အကုသလစေတသိက်တွေထဲမှာ မောဟ၊ အဟိရိက၊ အနောတ္တပ္ပ၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ လောဘ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ မာန၊ ဒေါသ၊ ဣဿာ၊ မစ္ဆရိယ၊ ကုက္ကုစ္စ၊ ထိန၊ မိဒ္ဓ၊ ဝိစိကိစ္ဆာတို့ ပါဝင်ပါတယ်။

ဒီအပိုင်းကို လက်တွေ့နဲ့ချိတ်ကြည့်ရင် အဘိဓမ္မာက စိတ်ရဲ့အသေးစိတ် anatomy လို ဖြစ်လာပါတယ်။

---

# အပိုင်း (၃) — ဒုက္ခဘယ်လိုဖြစ်ပေါ်လာသလဲ

## ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဟာ ဗုဒ္ဓတရားရဲ့ အလွန်နက်နဲတဲ့ အကြောင်း–အကျိုးဆက်စပ်မှု ဖြစ်ပါတယ်။

အဝိဇ္ဇာ
→ သင်္ခါရ
→ ဝိညာဏ်
→ နာမရူပ
→ သဠာယတန
→ ဖဿ
→ ဝေဒနာ
→ တဏှာ
→ ဥပါဒါန်
→ ဘဝ
→ ဇာတိ
→ ဇရာ၊ မရဏ၊ သောက၊ ပရိဒေဝ၊ ဒုက္ခ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပါယာသ

ဆိုပြီး ဒုက္ခအစုကြီး ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ပြပါတယ်။ Tipitaka.org ကလည်း ဒီအစီအစဉ်ကို ပါဠိစာသားနဲ့ တိုက်ရိုက်ဖော်ပြထားပါတယ်။

လက်တွေ့တရားအားထုတ်သူအတွက် အရမ်းအရေးကြီးတဲ့နေရာက—

**ဖဿ → ဝေဒနာ → တဏှာ**

ဖြစ်ပါတယ်။

အာရုံတစ်ခုထိတယ်။
ခံစားမှုတစ်ခုဖြစ်တယ်။
သတိမရှိရင် နှစ်သက်တာကိုလိုချင်၊ မနှစ်သက်တာကို တွန်းထုတ်တယ်။

ဒီနေရာကနေ တဏှာ စတင်အားကောင်းလာပါတယ်။

---

# တဏှာနှင့် ဥပါဒါန်

တဏှာဟာ ရိုးရိုး “လိုချင်တာ” တစ်မျိုးတည်း မဟုတ်ပါဘူး။

**ကာမတဏှာ** — အာရုံချမ်းသာမှုကို တပ်မက်ခြင်း
**ဘဝတဏှာ** — ဖြစ်ချင်၊ တည်ရှိချင်ခြင်း
**ဝိဘဝတဏှာ** — မဖြစ်ချင်၊ ပျောက်ကွယ်ချင်ခြင်း

တဏှာအားကောင်းလာပြီး “ဒါငါ့ဟာ၊ ဒါငါ၊ ဒါက ငါ့အမြင်” ဆိုပြီး စွဲဖမ်းလာတဲ့အခါ ဥပါဒါန်ဘက်ကို ရောက်လာပါတယ်။

---

# ပပဉ္စ — စိတ်က ဇာတ်လမ်းပွားခြင်း

MN 18 မှာ—

**ထိတွေ့မှု → ခံစားမှု → သညာ → တွေးတောမှု → ပပဉ္စ**

ဘက်ကို ဆက်သွားနိုင်ပုံ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဥပမာ—

တစ်ယောက်က “ဒီနေ့နောက်ကျတယ်နော်” လို့ ပြောလိုက်တယ်။

တကယ်ဖြစ်ခဲ့တာက စကားတစ်ခွန်းပဲ။

ဒါပေမယ့် စိတ်က—

“ငါ့ကို အပြစ်တင်တာ”
“သူက အမြဲဒီလို”
“ငါ့ကိုအထင်သေးတယ်”
“နောက်ဆို ငါလည်း…”

ဆိုပြီး ဇာတ်လမ်းအများကြီး ဆောက်သွားပါတယ်။

ထေရဝါဒအဋ္ဌကထာအစဉ်အလာမှာ ပပဉ္စနဲ့ဆက်စပ်တဲ့ အမြစ်တွေကို—

**တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ**

နဲ့ ရှင်းပါတယ်။

ဒါကြောင့် တရားအားထုတ်မှုဟာ အတွေးအားလုံး မဖြစ်ရဘူးလို့ အတင်းတားတာမဟုတ်ဘဲ **စိတ်က ဇာတ်လမ်းပွားနေကြောင်း သိနိုင်ဖို့** လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

---

# လောကဓံ ၈ ပါး

လူတိုင်းကြုံရတာက—

**လာဘ် – အလာဘ်**
**ယသ – အယသ**
**နိန္ဒာ – ပသံသာ**
**သုခ – ဒုက္ခ**

ပါ။

AN 8.6 မှာ သာမန်ပုထုဇဉ်လည်း ဒီအရာတွေကြုံသလို အရိယာသာဝကလည်း ကြုံတယ်လို့ ဖော်ပြပါတယ်။ ကွာခြားတာက အရိယာသာဝကဟာ အဲဒီအရာတွေကို **အနိစ္စ၊ ပြောင်းလဲမယ့်သဘော** လို့ သိနိုင်တာပါ။

တရားရှိလာတယ်ဆိုတာ—

လာဘ်ဘယ်တော့မှ မရတော့တာမဟုတ်၊
ဆုံးရှုံးမှုဘယ်တော့မှ မကြုံတော့တာမဟုတ်၊
ကဲ့ရဲ့သူမရှိတော့တာမဟုတ်၊
နာကျင်မှုမရှိတော့တာမဟုတ်ပါဘူး။

**ကြုံလာတဲ့အရာက စိတ်ကို ဘယ်လောက်အထိ လှုပ်နိုင်သေးသလဲ** ဆိုတာက အရေးကြီးပါတယ်။

---

# မီး ၁၁ မီး

“ကိလေသာမီး ၁၁ မီး” လို့ အားလုံးကို ခေါ်တာထက် **မီး ၁၁ မီး** လို့ ခေါ်တာ ပိုတိကျပါတယ်။

အာဒိတ္တပရိယာယသုတ် SN 35.28 မှာ—

### ကိလေသာမီး ၃

* ရာဂမီး
* ဒေါသမီး
* မောဟမီး

နဲ့

### ဒုက္ခအပူမီး ၈

* ဇာတိ
* ဇရာ
* မရဏ
* သောက
* ပရိဒေဝ
* ဒုက္ခ
* ဒေါမနဿ
* ဥပါယာသ

တို့ကို တွဲဖော်ပြထားပါတယ်။

မျက်စိ၊ အဆင်း၊ မျက်စိဝိညာဏ်၊ ထိတွေ့မှု၊ အဲဒီထိတွေ့မှုကြောင့်ဖြစ်လာတဲ့ ဝေဒနာတွေအထိ ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟမီးတွေ လောင်နိုင်တယ်ဆိုတာ အာရုံခြောက်ပါးဘဝရဲ့ အန္တရာယ်ကို ပြထားတာပါ။

---

# အပိုင်း (၄) — တရားအားထုတ်မှုကို ပိတ်ဆို့တတ်တဲ့အရာများ

## နီဝရဏ ၅ ပါး

### ၁။ ကာမစ္ဆန္ဒ

အာရုံချမ်းသာမှုနောက် စိတ်လိုက်နေခြင်း။

### ၂။ ဗျာပါဒ

ဒေါသ၊ မကျေနပ်မှု၊ ရန်လိုမှု။

### ၃။ ထိနမိဒ္ဓ

စိတ်ထိုင်း၊ ငိုက်၊ လေးလံခြင်း။

### ၄။ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ

စိတ်လွင့်ခြင်းနဲ့ နောင်တပူပန်ခြင်း။

### ၅။ ဝိစိကိစ္ဆာ

တရား၊ လမ်းစဉ်၊ ကိုယ့်အားထုတ်မှုတို့အပေါ် မဆုံးဖြတ်နိုင်တဲ့ သံသယ။

SN 46.40 မှာ နီဝရဏငါးပါးကို **ပညာကိုအားနည်းစေပြီး နိဗ္ဗာန်ဘက်ကနေ ဝေးစေတဲ့ အတားအဆီးများ** လို့ ဖော်ပြပါတယ်။

ဒါပေမယ့် နီဝရဏပေါ်လာတိုင်း “တရားပျက်သွားပြီ” မဟုတ်ပါဘူး။

သတိပဋ္ဌာန်မှာ နီဝရဏကိုယ်တိုင်လည်း **သိမှတ်လေ့လာရမယ့် ဓမ္မအာရုံ** ဖြစ်ပါတယ်။

---

# လက်တွေ့မှာ တရားတိုးတက်မှုကို တားတတ်တဲ့အရာများ

* သီလမလုံခြုံခြင်း
* အိပ်လွန်ခြင်း
* စားလွန်ခြင်း
* စကားများခြင်း
* ဖုန်း၊ လူမှုကွန်ယက်၊ အာရုံများနောက် အဆက်မပြတ်လိုက်ခြင်း
* နည်းလမ်းခဏခဏပြောင်းခြင်း
* ဆရာတစ်ဦးညွှန်တာကို မစမ်းသပ်ဘဲ နည်းပေါင်းစုံရောခြင်း
* ရလဒ်အလွန်လိုချင်ခြင်း
* သူများနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ခြင်း
* ပီတိ၊ အလင်း စတဲ့အတွေ့အကြုံတွေကို အဆင့်တစ်ခုအဖြစ် အလောတကြီးသတ်မှတ်ခြင်း
* ကိုယ့်အတွေ့အကြုံကို ချဲ့ကားပြောခြင်း

တို့လည်း အရေးကြီးပါတယ်။

---

# ဝိပဿနုပက္ကိလေသ — ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း ၁၀ ပါး

ဒီဆယ်ပါးဟာ “အကုသိုလ်တရားဆိုး ၁၀ ပါး” လို့ အလွယ်မယူသင့်ပါဘူး။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နဲ့ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်အစဉ်အလာမှာ ဝိပဿနာတိုးတက်စ ယောဂီထံ—

၁။ ဩဘာသ — အလင်း
၂။ ဉာဏ — အသိဉာဏ်ထက်မြက်မှု
၃။ ပီတိ
၄။ ပဿဒ္ဓိ — ငြိမ်းအေးမှု
၅။ သုခ
၆။ အဓိမောက္ခ — ယုံကြည်ဆုံးဖြတ်မှု
၇။ ပဂ္ဂဟ — အားထုတ်မှု
၈။ ဥပဋ္ဌာန — သတိအားကောင်းမှု
၉။ ဥပေက္ခာ
၁၀။ နိကန္တိ — အဲဒီအတွေ့အကြုံတွေကို နှစ်သက်တွယ်တာမှု

တို့ ပေါ်နိုင်ကြောင်း ရှင်းထားပါတယ်။

အလင်းပေါ်တာ မကောင်းတာမဟုတ်ပါဘူး။
ပီတိဖြစ်တာ မကောင်းတာမဟုတ်ပါဘူး။
သမာဓိကောင်းတာ မကောင်းတာမဟုတ်ပါဘူး။

ပြဿနာက—

**“ဒါပဲမဂ်၊ ဒါပဲဖိုလ်၊ ငါရပြီ”**

လို့ မှားယူပြီး စွဲသွားတာပါ။

---

# မဂ်တား၊ ဖိုလ်တား အန္တရာယ်များ

သာမန်အကုသိုလ်တစ်ခုလုပ်မိတိုင်း “မဂ်ဖိုလ်တားသွားပြီ” လို့ မပြောသင့်ပါဘူး။

ပါဠိကျမ်းအစဉ်အလာမှာ အလွန်လေးတဲ့ **အာနန္တရိယကံ ၅ ပါး** က—

၁။ အမိသတ်ခြင်း
၂။ အဖသတ်ခြင်း
၃။ ရဟန္တာသတ်ခြင်း
၄။ ဘုရားရှင်၏သွေးစိမ်းတည်အောင် ပြုခြင်း
၅။ သံဃာသင်းခွဲခြင်း

တို့ ဖြစ်ပါတယ်။

DN 2 မှာ အဇာတသတ်မင်းက ဖခင်ကို မသတ်ခဲ့ရင် အဲဒီတရားနာပွဲမှာပဲ ဓမ္မစက္ခု ဖြစ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ဘုရားရှင်က ပြောထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် “မဂ်ဖိုလ်တား” ဆိုတဲ့စကားကို လူတွေကို ခြောက်လှန့်ဖို့ မသုံးသင့်ဘဲ **ကျမ်းအထောက်အထားနဲ့ အမျိုးအစားခွဲပြီး** ပြောသင့်ပါတယ်။

---

# အပိုင်း (၅) — လက်တွေ့ဘာဝနာ

## ယောဂီပြုဖွယ်ကိစ္စ

တရားအားထုတ်သူဟာ ထိုင်နေတဲ့အချိန်တစ်ခုတည်းမှာသာ ယောဂီမဟုတ်ပါဘူး။

နေ့စဉ်ဘဝတစ်ခုလုံးကို လေ့ကျင့်ရာအဖြစ် ပြောင်းရပါတယ်။

### ယောဂီထားရမယ့်အခြေခံ

* သီလစောင့်
* အစားအသောက် အတိုင်းအရှည်သိ
* အိပ်စက်မှု အတိုင်းအရှည်သိ
* စကားလျှော့
* ဣန္ဒြေစောင့်
* ဆရာညွှန်ကြားချက်ကို သေချာလိုက်နာ
* တရားစစ်တင်ရာမှာ ရှိသလောက်ကို ရှိသလောက်ပြော
* သူများအတွေ့အကြုံနဲ့ မနှိုင်း
* ကိုယ့်အတွေ့အကြုံကို မဂ်ဖိုလ်အဖြစ် ကိုယ့်ဘာသာမသတ်မှတ်
* အလောတကြီးမဖြစ်
* နေ့စဉ်သတိဆက်

စတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

---

# အာနာပါန — အသက်ရှူခြင်းကို သတိထားခြင်း

အစပြုသူအတွက် အသက်ရှူဝင်ထွက်ကို အာရုံပြုခြင်းဟာ သဘာဝကျတဲ့ အခြေခံတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

အသက်ကို—

အတင်းရှည်အောင် မလုပ်၊
အတင်းတိုအောင် မလုပ်၊
သဘာဝအတိုင်း ဝင်နေတာကိုသိ၊
ထွက်နေတာကိုသိ။

ရှည်ရင် ရှည်ကြောင်းသိ၊
တိုရင် တိုကြောင်းသိ။

စိတ်လွင့်သွားရင်—

“မလွင့်ရဘူး” လို့ ဒေါသထွက်မနေဘဲ **လွင့်သွားတာသိပြီး အာရုံပြန်ထား** ပါ။

အဲဒီ “သိလိုက်နိုင်ခြင်း” ကိုယ်တိုင်က လေ့ကျင့်မှုပါ။

---

# သတိပဋ္ဌာန် ၄ ပါး

မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်မှာ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးကို သတ္တဝါတို့သန့်စင်ရေး၊ သောကပရိဒေဝကျော်လွှားရေးနဲ့ နိဗ္ဗာန်မျက်မှောက်ပြုရေးဆီ ဦးတည်တဲ့ လမ်းအဖြစ် ဖော်ပြထားပါတယ်။

## ၁။ ကာယာနုပဿနာ

ကိုယ်ခန္ဓာကို ကိုယ်ခန္ဓာအဖြစ် ရှုခြင်း။

* အသက်ဝင်ထွက်
* လမ်းလျှောက်၊ ရပ်၊ ထိုင်၊ လဲ
* နေ့စဉ်ကိုယ်လှုပ်ရှားမှု
* ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်း
* ဓာတ်သဘော
* သေဆုံးပျက်စီးမယ့်သဘော

စတာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။

## ၂။ ဝေဒနာနုပဿနာ

ခံစားမှုကို ခံစားမှုအဖြစ်သိခြင်း။

* သုခဝေဒနာ
* ဒုက္ခဝေဒနာ
* အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ

ဖြစ်နေတဲ့အခါ “ငါနာတယ်” လို့ ဇာတ်လမ်းဆောက်မယ့်အစား **နာကျင်တဲ့ခံစားမှု ဖြစ်နေတယ်** ဆိုပြီး သဘာဝကို ကြည့်တတ်လာဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

## ၃။ စိတ္တာနုပဿနာ

လောဘရှိတဲ့စိတ်ကို လောဘရှိကြောင်းသိ၊
ဒေါသရှိရင် ဒေါသရှိကြောင်းသိ၊
မောဟရှိရင် မောဟရှိကြောင်းသိ၊
စိတ်ကျယ်၊ စိတ်ကျဉ်း၊ စိတ်တည်၊ စိတ်မတည်ကို သိခြင်းဖြစ်ပါတယ်။

ကိုယ့်စိတ်ကို အပြစ်ပေးဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။

**ဘာဖြစ်နေသလဲကို အမှန်အတိုင်းသိဖို့** ဖြစ်ပါတယ်။

## ၄။ ဓမ္မာနုပဿနာ

DN 22 ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ—

* နီဝရဏ ၅
* ခန္ဓာ ၅
* အာယတန
* ဗောဇ္ဈင် ၇
* အရိယသစ္စာ ၄

တို့ကို ဓမ္မာနုပဿနာအောက်မှာ လေ့လာခိုင်းထားပါတယ်။

အဓိကက ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ ပျောက်သွားပုံ၊ အဲဒီအရာအပေါ် မစွဲလမ်းနိုင်ပုံကို တဖြည်းဖြည်းသိလာဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

---

# တရားအားထုတ်သူထားရမယ့် စိတ်နေသဘောထား

## “ရချင်တာ” ထက် “သိချင်တာ”

“ဒီနေ့ ပီတိရရမယ်”
“ဒီစခန်းမှာ ဉာဏ်တက်ရမယ်”
“မဂ်ဖိုလ်ရရမယ်”

ဆိုတဲ့ စိတ်ကောင်းလို့ထင်ရပေမယ့် တဏှာဝင်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒီအစား—

**“အခု ဘာဖြစ်နေသလဲ၊ ဖြစ်နေသလို သိမယ်”**

ဆိုတဲ့စိတ်ထား ပိုသင့်ပါတယ်။

စိတ်ငြိမ်ရင် ငြိမ်တာသိ။
မငြိမ်ရင် မငြိမ်တာသိ။
နာရင် နာတာသိ။
စိတ်ညစ်ရင် စိတ်ညစ်တာသိ။

ကိုယ့်တရားအားထုတ်မှုကိုယ်တိုင်ကိုလည်း လောဘနဲ့ ဖမ်းမထားဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

---

# အဆင့်မြင့် လေ့လာရမယ့် ဓမ္မမြေပုံများ

## အရိယသစ္စာ ၄ ပါး

**ဒုက္ခသစ္စာ** — သိရမယ့်တရား
**သမုဒယသစ္စာ** — ပယ်ရမယ့်တရား
**နိရောဓသစ္စာ** — မျက်မှောက်ပြုရမယ့်တရား
**မဂ္ဂသစ္စာ** — ပွားများရမယ့်တရား

ဒီလေးပါးဟာ ဗုဒ္ဓတရားတစ်ခုလုံးရဲ့ အနှစ်ချုပ်လို့ ပြောလို့ရပါတယ်။

---

# ခန္ဓာ ၅ ပါး

* ရူပက္ခန္ဓာ — ရုပ်
* ဝေဒနာက္ခန္ဓာ — ခံစားမှု
* သညာက္ခန္ဓာ — မှတ်သားသိခြင်း
* သင်္ခါရက္ခန္ဓာ — စေတနာအပါအဝင် စိတ်ပြုလုပ်မှုများ
* ဝိညာဏက္ခန္ဓာ — အာရုံသိမှု

SN 22.48 မှာ ခန္ဓာငါးပါးနဲ့ စွဲလမ်းရာဖြစ်တဲ့ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးကို သီးခြားဖော်ပြထားပါတယ်။

ကိုယ်ထင်ထားတဲ့ “ငါ” ကို သေချာခွဲကြည့်တဲ့အခါ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်ဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေကိုပဲ တွေ့လာဖို့ ဦးတည်ပါတယ်။

---

# အာယတန ၁၂

### အတွင်းအာယတန ၆

မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်။

### အပြင်အာယတန ၆

အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ ထိတွေ့ရာ၊ ဓမ္မာရုံ။

ဒီအာရုံစနစ်ကနေ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ တဏှာ စတာတွေ ဘယ်လိုဖြစ်လာသလဲ ကြည့်နိုင်ပါတယ်။

---

# ဓာတ် ၁၈

အာယတန ၁၂ ကို သက်ဆိုင်ရာ ဝိညာဏ် ၆ ခုနဲ့ပေါင်းရင်—

* မျက်စိ + အဆင်း + မျက်စိဝိညာဏ်
* နား + အသံ + နားဝိညာဏ်
* နှာ + အနံ့ + နှာဝိညာဏ်
* လျှာ + အရသာ + လျှာဝိညာဏ်
* ကိုယ် + ထိတွေ့ရာ + ကိုယ်ဝိညာဏ်
* စိတ် + ဓမ္မာရုံ + မနောဝိညာဏ်

ဆိုပြီး ဓာတ် ၁၈ ပါး ဖြစ်လာပါတယ်။

ဒီလိုခွဲကြည့်တာဟာ “ငါမြင်တာ” ကနေ **မျက်စိ၊ အဆင်းနဲ့ မျက်စိဝိညာဏ်တို့ အကြောင်းပြုပေါ်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်** လို့ မြင်နိုင်ဖို့ အထောက်အကူဖြစ်ပါတယ်။

---

# ဣန္ဒြိယ ၅ နှင့် ဗိုလ် ၅

တရားအားထုတ်မှုမှာ—

၁။ **သဒ္ဓါ**
၂။ **ဝီရိယ**
၃။ **သတိ**
၄။ **သမာဓိ**
၅။ **ပညာ**

တို့ ဖွံ့ဖြိုးဖို့လိုပါတယ်။ SN 48.10 မှာ ဒီငါးပါးကို ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒီငါးပါးကို အင်အားကောင်းပြီး ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတွေ မလှုပ်နိုင်တဲ့အဆင့်က **ဗိုလ်ငါးပါး** ဆိုတဲ့အနက်နဲ့ သုံးပါတယ်။

ဟန်ချက်လည်း အရေးကြီးပါတယ်။

သဒ္ဓါရှိပေမယ့် ပညာမပါရင် မျက်ကန်းယုံကြည်မှုဖြစ်နိုင်တယ်။
ပညာစဉ်းစားမှုများပေမယ့် သဒ္ဓါမရှိရင် လက်တွေ့မဆင်းနိုင်ဘူး။
ဝီရိယလွန်ရင် စိတ်တင်းနိုင်တယ်။
သမာဓိဘက်လွန်ပြီး ဝီရိယမရှိရင် ထိုင်းမှိုင်းနိုင်တယ်။

သတိက ဒီတရားတွေကို ဟန်ချက်ညီအောင် ကူညီပေးပါတယ်။

---

# ဗောဇ္ဈင် ၇ ပါး

၁။ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်
၂။ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်
၃။ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်
၄။ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်
၅။ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်
၆။ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်
၇။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်

SN 46.3 မှာ သတိကနေ ဓမ္မစိစစ်မှု၊ ဝီရိယ၊ ပီတိ၊ ပဿဒ္ဓိ၊ သမာဓိ၊ ဥပေက္ခာဘက်ကို ဖွံ့ဖြိုးလာပုံ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာက SN 46.40 မှာ **နီဝရဏ ၅ ပါးဟာ ပညာကိုပိတ်ဆို့တဲ့ဘက်ဖြစ်ပြီး ဗောဇ္ဈင် ၇ ပါးဟာ ပညာတိုးစေပြီး နိဗ္ဗာန်ဘက်ကို ဦးတည်တဲ့ဘက်** လို့ နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားတာပါ။

---

# ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်

ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်ကို စနစ်တကျ ၁၆ ဉာဏ်စတဲ့ ပုံစံနဲ့ခွဲပြတာဟာ အထူးသဖြင့် အဋ္ဌကထာ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နဲ့ နောက်ပိုင်းထေရဝါဒလက်တွေ့သင်ကြားမှုတွေမှာ အကျယ်တဝင့် ဖြစ်ပါတယ်။

အခြေခံသဘောက—

ရုပ်နာမ်ကို ခွဲခြားသိလာခြင်း၊
အကြောင်း–အကျိုးကို သိလာခြင်း၊
အနိစ္စ–ဒုက္ခ–အနတ္တကို ပိုရှင်းလာခြင်း၊
ဖြစ်ပျက်မှုကို မြင်လာခြင်း၊
ပျက်စီးမှုကို ပိုထင်ရှားမြင်လာခြင်း၊
သင်္ခါရတရားတွေအပေါ် ငြီးငွေ့မှု၊ ကြောက်ဖွယ်မြင်မှု၊ လွတ်မြောက်လိုမှု၊
နောက်ဆုံး သင်္ခါရအပေါ် ဥပေက္ခာတည်လာမှု

စတဲ့ ဖွံ့ဖြိုးမှုအဆင့်တွေကို စနစ်တကျပြထားတာပါ။

ဒါပေမယ့် ယောဂီတစ်ယောက်က—

**“မနေ့က ငါ ဘယဉာဏ်ရောက်ပြီ၊ ဒီနေ့ ဘယ်ဉာဏ်ရောက်ပြီ”**

လို့ ဇယားထုတ်ပြီး ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် မဂ်တန်းတက်နေတာမျိုး မလုပ်သင့်ပါဘူး။

ဉာဏ်စဉ်ဟာ လမ်းညွှန်မြေပုံဖြစ်ပြီး **စွဲဖမ်းစရာ identity အသစ်မဟုတ်ပါဘူး။**

---

# တရားအားထုတ်ခြင်းတစ်ခုလုံးကို တစ်ဆက်တည်းမြင်ကြည့်ရင်

လူတစ်ယောက်က အာရုံတစ်ခုနဲ့တွေ့တယ်။

**အာယတန → ဖဿ → ဝေဒနာ**

ဖြစ်တယ်။

သတိမရှိရင်—

**ဝေဒနာ → တဏှာ → ဥပါဒါန် → ပပဉ္စ**

ဘက် ဆက်သွားတယ်။

လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ မီးတွေ ပိုလောင်တယ်။

လောကဓံတွေက စိတ်ကို ဆွဲလှုပ်တယ်။

နီဝရဏတွေက စိတ်ကိုဖုံးတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ—

**သီလက ကိုယ်နှုတ်ကိုထိန်း၊
သမ္မာဝါယာမက ကြိုးစားမှုကိုမှန်စေ၊
သမ္မာသတိက ဖြစ်နေတာကိုသိစေ၊
သမ္မာသမာဓိက စိတ်ကိုတည်စေ၊
ပညာက အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တသဘောကို ထိုးဖောက်မြင်စေ**

ပါတယ်။

ဒီလိုနဲ့ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်အားနည်းလာပြီး ဒုက္ခဖြစ်ပွားမှုရဲ့ အကြောင်းတရားကို ကိုယ်တွေ့နားလည်လာပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓတရားတော်တွေဟာ ခေါင်းစဉ်အများကြီးရှိပေမယ့် တစ်ခုနဲ့တစ်ခု မဆိုင်တဲ့ သီအိုရီတွေ မဟုတ်ပါဘူး။

**ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်က ဒုက္ခဖြစ်ပုံကိုပြတယ်။
သစ္စာလေးပါးက ဒုက္ခနဲ့လွတ်မြောက်ရာကိုပြတယ်။
မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးက လမ်းကိုပြတယ်။
သီလ–သမာဓိ–ပညာက လေ့ကျင့်ရေးကိုပြတယ်။
သတိပဋ္ဌာန်က လက်တွေ့ကြည့်ရမယ့်နေရာကိုပြတယ်။
နီဝရဏက အတားအဆီးကိုပြတယ်။
ဗောဇ္ဈင်က တိုးတက်စေမယ့်တရားကိုပြတယ်။
ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်တို့က “ငါ” လို့ထင်ထားတဲ့အရာကို ခွဲကြည့်ဖို့ပြတယ်။**

အားလုံးရဲ့ဦးတည်ရာကတော့ ကိလေသာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်တို့ လျော့ပါးချုပ်ငြိမ်းပြီး ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ရေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

---

# နိဂုံး

တရားအားထုတ်သူတစ်ယောက်အတွက် အစကတည်းက အဆင့်မြင့်ဉာဏ်တွေကို စိတ်ဝင်စားဖို့ထက်—

**ရတနာသုံးပါးကို မှန်မှန်ကန်ကန်နားလည်၊
သီလကို အခြေခံ၊
အမှားရှိရင် ဝန်ခံပြင်ဆင်၊
မေတ္တာမွေး၊
နေ့စဉ်အပြုအမူကို စောင့်ထိန်း၊
အသက်ရှူဝင်ထွက်ကအစ သတိထား၊
ပေါ်လာတဲ့ကိုယ်–စိတ်သဘာဝကို ပေါ်လာသလိုသိ၊
နီဝရဏပေါ်ရင် နီဝရဏအဖြစ်သိ၊
ပီတိဖြစ်ရင် ပီတိအဖြစ်သိ၊
နာရင် နာကျင်မှုအဖြစ်သိ၊
ဒေါသဖြစ်ရင် ဒေါသအဖြစ်သိ၊
လာဘ်ရရင်လည်း မမူး၊ ဆုံးရှုံးရင်လည်း မပြို၊
အတွေ့အကြုံကောင်းကိုလည်း မစွဲ၊ မကောင်းတာကိုလည်း မုန်း၊
ဖြစ်လာတာနဲ့ ပျောက်သွားတာကို မှန်မှန်လေ့လာ**

ရင်း ဆက်သွားဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

အတိုချုပ်ပြောရရင်—

**တရားအားထုတ်ခြင်းဟာ ကိုယ့်စိတ်ကို အတင်းပြောင်းလဲဖို့ မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်ကိုယ်ကို အထူးလူတစ်ယောက်ဖြစ်အောင် ဖန်တီးဖို့လည်း မဟုတ်ဘူး။
ဖြစ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်သဘာဝကို မသိမှုကနေ သိမှုဘက်၊
စွဲလမ်းမှုကနေ လွတ်မြောက်မှုဘက်၊
လောဘ–ဒေါသ–မောဟကနေ သီလ–သမာဓိ–ပညာဘက်ကို တဖြည်းဖြည်း လေ့ကျင့်သွားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။**

ဒီလမ်းရဲ့ အစက သတိတစ်ချက်ဖြစ်နိုင်ပြီး အဆုံးကတော့ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ဆီ ဦးတည်ပါတယ်။