ဆရာတော် အရှင်ဆန္ဒာဓိက၏ အနှစ်တရား (၁၀၀)

## အပိုင်း (၁) — စိတ်

> *"ဘဝကို ပြင်ချင်ရင် စိတ်ကို အရင်ပြင်"*

**၁။ ကိုယ့်စိတ်ကိုယ် မမြင်ရင် တရားလမ်း မစသေးဘူး**
သူများအပြစ်ကို မြင်တာ လွယ်တယ်။ ကိုယ့်ထဲက လောဘ၊ ဒေါသ၊ မာန၊ မနာလိုမှု၊ မကျေနပ်မှုကို ကိုယ်တိုင်မြင်နိုင်တာက ပိုခက်တယ်။ တရားရဲ့ ပထမခြေလှမ်းက သူများကို စစ်တာ မဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်စိတ်ကိုယ် စစ်တာ ဖြစ်တယ်။

**၂။ ကိုယ်ထင်တဲ့ ကိုယ်နဲ့ အမှန်တကယ်ကိုယ် မတူနိုင်ဘူး**
လူတစ်ယောက်က “ငါက စိတ်ကောင်းရှိတယ်” လို့ ယူဆနေနိုင်တယ်။ အလိုမကျတာတစ်ခုဖြစ်လာတဲ့အခါ အဲဒီအချိန်ထွက်လာတဲ့စိတ်က ကိုယ့်အဆင့်အစစ်ကို ပြပေးတယ်။ ဒါကြောင့် စိတ်အေးနေချိန်မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မတိုင်းနဲ့။ စိတ်စမ်းသပ်ခံရချိန်မှာ တိုင်းပါ။

**၃။ အပြင်က အဖြစ်အပျက်ထက် အတွင်းက တုံ့ပြန်မှုက ပိုအရေးကြီးတယ်**
တစ်ယောက်က စကားကြမ်းပြောတာဟာ အပြင်က ဖြစ်ရပ်ပါ။ အဲဒီစကားကို စိတ်ထဲမှာ တစ်နေ့လုံး သယ်ထားတာက ကိုယ့်အလုပ်ပါ။ ပထမတစ်ခုကို ကိုယ်မထိန်းနိုင်ပေမယ့် ဒုတိယတစ်ခုကို လေ့ကျင့်လို့ရတယ်။

**၄။ စိတ်ကို အစာကျွေးသလို ဂရုစိုက်ရမယ်**
ကိုယ်ခန္ဓာကို အဆိပ်မကျွေးချင်သလို စိတ်ကိုလည်း မနာလိုခြင်း၊ အငြိုး၊ အညှိုး၊ အကြမ်းဖက်အတွေးတွေနဲ့ အမြဲမကျွေးသင့်ဘူး။ ဘာကို မကြာခဏတွေးလဲ၊ စိတ်က အဲဒီပုံစံ ဖြစ်လာတယ်။

**၅။ ကိုယ့်အတွေးတိုင်းကို ယုံစရာမလိုဘူး**
စိတ်ထဲပေါ်လာတဲ့ အတွေးတိုင်းဟာ အမှန်မဟုတ်ဘူး။ ဒေါသဖြစ်နေချိန်မှာ ထင်တာတစ်မျိုး၊ စိတ်အေးသွားရင် မြင်တာတစ်မျိုး ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် အတွေးတစ်ခု ပေါ်လာတိုင်း “အမှန်လား၊ စိတ်အခြေအနေက ဖန်တီးနေတာလား” လို့ ပြန်ကြည့်ပါ။

**၆။ စိတ်လွတ်သွားတာ အရှုံးမဟုတ်ဘူး**
သတိပျောက်တာ သဘာဝပါ။ သတိပျောက်သွားတာကို ပြန်သိနိုင်တာကမှ တိုးတက်မှုဖြစ်တယ်။ တစ်ရာခါလွတ်ရင် တစ်ရာခါပြန်လာ၊ အဲဒါပဲ စိတ်လေ့ကျင့်ခြင်းပါပဲ။

**၇။ စိတ်ကောင်းကို စောင့်ရုံနဲ့ မရဘူး၊ ပျိုးရတယ်**
စိတ်ကောင်းဖြစ်တဲ့အချိန်မှ ကောင်းတာလုပ်မယ်ဆိုရင် ကောင်းမှုနည်းမယ်။ ကောင်းတာလုပ်နေရင်းနဲ့မှ စိတ်ကောင်းလာတတ်တယ်။

**၈။ တိတ်ဆိတ်မှုနဲ့ စိတ်ငြိမ်မှု မတူဘူး**
အပြင်မှာ ဘာသံမှမရှိပေမယ့် စိတ်ထဲမှာ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ဒေါသ၊ လိုချင်မှုတွေ ဆူညံနေရင် ငြိမ်တာမဟုတ်ဘူး။ အပြင်က တိတ်ဆိတ်မှုထက် အတွင်းက မလိုက်ခြင်းက ပိုအရေးကြီးတယ်။

**၉။ ကိုယ့်စိတ်ရဲ့အကြောင်းပြချက်တွေကို သတိထား**
လူ့စိတ်က ကိုယ်လုပ်ချင်တာကို မှန်တယ်လို့ သက်သေပြဖို့ အကြောင်းပြချက်ရှာတတ်တယ်။ ကိုယ့်ဘက်က မှားနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ နေရာလေးတစ်ခု ဖွင့်ထားရင် ပညာဝင်လာနိုင်တယ်။

**၁၀။ အားနည်းချက်ကို သိတာ ရှက်စရာမဟုတ်ဘူး**
မိမိရဲ့ ဒေါသကြီးတာ၊ မာနကြီးတာ၊ စွဲလမ်းတတ်တာကို မြင်မိရင် စိတ်မပျက်နဲ့။ မမြင်ဘဲနေခြင်းထက် မြင်လာခြင်းက ကုသဖို့ အစဖြစ်တယ်။

**၁၁။ စိတ်ကို ဆေးကြောတာ နေ့စဉ်လုပ်ရမယ့်အလုပ်**
ကိုယ်ခန္ဓာ ညစ်ရင် ရေချိုးသလို စိတ်ထဲ အငြိုး၊ မနာလိုမှု၊ မကောင်းတဲ့အတွေးတွေ စုလာရင် ပြန်သန့်စင်ရတယ်။ တစ်ခါသန့်စင်ထားရုံနဲ့ တစ်သက်လုံး သန့်မနေဘူး။

**၁၂။ စိတ်နိုင်မှ ဘဝကိုနိုင်မယ်**
အပြင်က အောင်မြင်မှုတွေ အများကြီး ရနိုင်ပေမယ့် ကိုယ့်ဒေါသကို မနိုင်၊ ကိုယ့်လောဘကို မနိုင်ရင် အတွင်းဘက်မှာ မလွတ်လပ်သေးဘူး။ အကြီးဆုံးအောင်ပွဲက သူများကိုနိုင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်နိုင်ခြင်းဖြစ်တယ်။

*(မှတ်ချက် - ကိုယ့်စိတ်ကိုယ်စစ်၊ စိတ်လျှော်ဖွပ်တဲ့အလုပ်၊ တစ်ယောက်တည်းနေတစ်စိတ်တည်းထား တို့မှာ စိတ်ကို ကိုယ်တိုင်ပြန်ကြည့်ခြင်း၊ စိတ်အညစ်အကြေးကို သန့်စင်ခြင်းနဲ့ အတွင်းတည်ငြိမ်မှုကို အဓိကထားတာ ထင်ရှားပါတယ်။)*

---

## အပိုင်း (၂) — မေတ္တာ

> *"ချစ်တယ်ဆိုတာ ပိုင်ဆိုင်တာမဟုတ်ဘူး"*

**၁၃။ မေတ္တာနဲ့ အစွဲကို မရောနဲ့**
“သူ ငါ့အတိုင်းဖြစ်ရမယ်” ဆိုတာ မေတ္တာမဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်ဆန္ဒအတိုင်း သူ့ကို ပုံသွင်းချင်တာဟာ အစွဲနဲ့ ထိန်းချုပ်လိုမှု ပါလာတာဖြစ်တယ်။

**၁၄။ မေတ္တာမှာ ချမ်းသာစေချင်မှုရှိတယ်**
ကိုယ်ရမှ ချစ်တာမဟုတ်ဘူး။ သူကောင်းဖို့၊ ချမ်းသာဖို့ ဆန္ဒရှိနိုင်တာ မေတ္တာရဲ့ အခြေခံသဘောပါ။

**၁၅။ ချစ်လို့ နာကျင်တာတိုင်း မေတ္တာကြောင့်မဟုတ်ဘူး**
အများအားဖြင့် “ငါမျှော်လင့်ထားတာ မရလို့” နာတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ နာကျင်မှုထဲမှာ မေတ္တာဘယ်လောက်ပါသလဲ၊ မျှော်လင့်ချက်ဘယ်လောက်ပါသလဲ ခွဲကြည့်ပါ။

**၁၆။ မေတ္တာက လွတ်လပ်ခွင့်ပေးနိုင်တယ်**
ကိုယ်နဲ့မတူတဲ့ သဘောထားရှိတာကို လက်ခံနိုင်ရင် မေတ္တာ ရင့်ကျက်လာတယ်။ “မင်းက ငါ့အတိုင်း ဖြစ်မှ ချစ်မယ်” ဆိုရင် အဲဒါ အရောင်းအဝယ်နီးပါး ဖြစ်သွားတယ်။

**၁၇။ ကြင်နာမှုက ခံစားချက်မဟုတ်ဘဲ လုပ်ရပ်လည်းဖြစ်တယ်**
တစ်ယောက်ဒုက္ခရောက်တာကို စိတ်မကောင်းဖြစ်ရုံနဲ့ မပြီးဘူး။ ကိုယ်တတ်နိုင်သလောက် အချိန်၊ အား၊ စကား၊ ပစ္စည်းနဲ့ ကူညီနိုင်ရင် ကြင်နာမှု အသက်ဝင်လာတယ်။

**၁၈။ ကိုယ်မကြိုက်တဲ့သူကို မုန်းစရာမလိုဘူး**
မကြိုက်ခြင်းနဲ့ မုန်းခြင်း မတူဘူး။ အမှားကို အမှားလို့ ပြောလို့ရတယ်။ ဒါပေမယ့် လူကို စိတ်ထဲမှာ လောင်ကျွမ်းအောင် မုန်းစရာမလိုဘူး။

**၁၉။ မေတ္တာပေးရင် ကိုယ်လည်း အရင်အေးတယ်**
တစ်ယောက်ကို မုန်းနေချိန်မှာ အရင်လောင်နေတာ ကိုယ့်စိတ်။ မေတ္တာဖြစ်လာချိန်မှာ အရင်အေးတာလည်း ကိုယ့်စိတ်ပဲ။

**၂၀။ မေတ္တာရဲ့အဆုံးမှာ ဥပေက္ခာလိုတယ်**
ကိုယ်က ချစ်နိုင်တယ်၊ ကူနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် တစ်ပါးသူရဲ့ ဘဝအကုန်ကို ကိုယ်အစားဝင်ထိန်းလို့မရဘူး။ ကူနိုင်သလောက် ကူပြီး မထိန်းနိုင်တာကို လက်ခံနိုင်ခြင်းက ရင့်ကျက်တဲ့မေတ္တာဖြစ်တယ်။

*(မှတ်ချက် - နှလုံးသားမိတ္တူ၊ ချစ်ခြင်းကိုမခွဲပါနဲ့၊ အကြင်နာပေါင်းရှစ်သောင်းလေးထောင်၊ မြင့်မြတ်သောဥပေက္ခာ စတဲ့စာအုပ်တွေမှာ မေတ္တာ၊ ကြင်နာမှုနဲ့ ဥပေက္ခာကို ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်နဲ့ ခွဲမြင်ဖို့ ဆွဲထုတ်လို့ရပါတယ်။)*

---

## အပိုင်း (၃) — ဒေါသ

> *"သူ့အမှားကြောင့် ကိုယ့်စိတ်ကို မီးရှို့မထားနဲ့"*

**၂၁။ ဒေါသကို မှန်တယ်လို့ ခံစားရတာနဲ့ မှန်သွားတာမဟုတ်ဘူး**
ဒေါသထွက်ချိန်မှာ ကိုယ်က တရားမျှတသလို ခံစားတတ်တယ်။ ဒါပေမယ့် ဒေါသက စကား၊ အတွေး၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို တစ်ဘက်လွဲစေနိုင်တယ်။

**၂၂။ ဒေါသကို ချက်ချင်းဖြေရှင်းဖို့ မလိုဘူး**
စိတ်အပူဆုံးအချိန်က ပြဿနာကို ဆုံးဖြတ်ဖို့ အဆိုးဆုံးအချိန်ဖြစ်တတ်တယ်။ အရင်ဆုံး မတုံ့ပြန်ဘဲ နေတတ်အောင် လေ့ကျင့်ပါ။

**၂၃။ စကားတစ်ခွန်းက အနာတရရှည်စေနိုင်တယ်**
ဒေါသတစ်မိနစ်နဲ့ ပြောလိုက်တဲ့စကားကို တစ်သက်လုံး ပြန်မယူနိုင်တာရှိတယ်။ ဒေါသတက်ရင် အရင်နှုတ်ပိတ်ထားနိုင်ခြင်းကလည်း သီလတစ်မျိုးပဲ။

**၂၄။ ခွင့်လွှတ်ခြင်းက သူ့အမှားကို အမှန်လုပ်ပေးတာမဟုတ်ဘူး**
ခွင့်လွှတ်တာဟာ “သူမမှားဘူး” လို့ ပြောတာ မဟုတ်ဘူး။ “သူ့အမှားကို ကိုယ့်နှလုံးသားထဲ ထပ်ပြီးမသယ်တော့ဘူး” လို့ ဆုံးဖြတ်တာဖြစ်တယ်။

**၂၅။ အငြိုးက အဖြစ်အပျက်ကို အကြိမ်ကြိမ် အသက်သွင်းတယ်**
တစ်ခါဖြစ်ခဲ့တဲ့အရာကို စိတ်ထဲမှာ တစ်ရာခါပြန်တွေးရင် တစ်ရာခါ ပြန်နာတယ်။ အတိတ်ကို ပြန်မပြင်နိုင်ပေမယ့် အတိတ်ကို နေ့တိုင်း ပြန်မွေးနေတာ ရပ်လို့ရတယ်။

**၂၆။ မုန်းတဲ့သူနဲ့ ချိတ်ဆက်ထားတာလည်း အစွဲတစ်မျိုး**
ချစ်လွန်းရင် မမေ့နိုင်သလို မုန်းလွန်းရင်လည်း မမေ့နိုင်ဘူး။ နှစ်ခုစလုံးမှာ စိတ်က အဲဒီလူနဲ့ ချည်ထားနိုင်တယ်။

**၂၇။ ဒေါသနည်းလာတာကို အောင်မြင်မှုတစ်ခုလို့ သတ်မှတ်ပါ**
ပိုက်ဆံတိုးတာ၊ အလုပ်တိုးတာပဲ တိုးတက်မှုမဟုတ်ဘူး။ တစ်နှစ်အရင်ထက် ဒေါသမြန်တာ နည်းလာရင်လည်း အတွင်းဘက်မှာ တိုးတက်နေပြီ။

*(မှတ်ချက် - မချစ်တတ် မမုန်းတတ်တဲ့သူ၊ အနှိုင်းမဲ့မီး၊ အနှိုင်းမဲ့အပြစ် တို့မှာ အမုန်း၊ မီးနဲ့တူတဲ့ စိတ်ပူလောင်မှု၊ အပြစ်ရဲ့အကျိုးကို ထပ်တလဲလဲ ဆင်ခြင်စေပါတယ်။)*

---

## အပိုင်း (၄) — အစွဲ

> *"ကိုင်ထားတာများလေလေ လက်ပင်ပန်းလေလေ"*

**၂၈။ အရာဝတ္ထုကို ပိုင်တာနဲ့ စိတ်ကပိုင်ခံရတာ မတူဘူး**
အိမ်၊ ကား၊ ပစ္စည်းရှိတာ ပြဿနာမဟုတ်ဘူး။ အဲဒါပျက်သွားရင် ကိုယ့်ဘဝပါ ပျက်သွားသလို ဖြစ်နေရင် အစွဲဝင်နေပြီ။

**၂၉။ လူကိုချစ်လို့ရတယ်၊ ပိုင်ဖို့မလိုဘူး**
လူတစ်ယောက်က ကိုယ့်သားသမီး၊ ကိုယ့်အိမ်ထောင်ဖက်ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် သူ့စိတ်ကို ကိုယ်ပိုင်မထားနိုင်ဘူး။

**၃၀။ ခွဲခွာမှုကို ကြိုနားလည်ထား**
တွေ့ဆုံရင် တစ်နေ့ ခွဲရမယ်။ ခွဲရမယ့်သဘောကို သိထားခြင်းက မချစ်ဖို့ မဟုတ်ဘူး။ ချစ်နေတုန်း အသိရှိဖို့ပါ။

**၃၁။ မရှိမဖြစ်ဆိုတဲ့အရာတွေကို စစ်ကြည့်**
အခု “မရှိရင်မဖြစ်ဘူး” လို့ ထင်နေတဲ့အရာအများစုကို အရင်က မရှိဘဲ နေခဲ့ဖူးတယ်။ လိုအပ်ချက်နဲ့ လိုချင်မှုကို ခွဲသိနိုင်ရင် ဘဝပေါ့သွားတယ်။

**၃၂။ စွန့်လွှတ်ခြင်းဆိုတာ ပစ်ပယ်ခြင်းမဟုတ်ဘူး**
စွန့်တာက မုန်းလို့မဟုတ်ဘူး။ အမှန်ကို နားလည်လာလို့ ဖက်တွယ်နေတာ လျှော့နိုင်ခြင်းဖြစ်တယ်။

**၃၃။ ခံစားချက်ကိုလည်း မဖက်တွယ်နဲ့**
ပျော်ရင် “ဒီအတိုင်း အမြဲနေစေ” လို့ ဖက်မိတယ်။ နာရင် “ဒီအရာ မဖြစ်သင့်ဘူး” လို့ တွန်းတယ်။ နှစ်ခုစလုံးက စိတ်ကို ပင်ပန်းစေတယ်။

**၃၄။ ဆွဲအားရှိတဲ့အရာက စွဲအားဖြစ်လာနိုင်တယ်**
အစမှာ စိတ်ကြိုက်တာ။ နောက်ပိုင်း မရမနေနိုင်တာ။ နောက်ဆုံး အဲဒီအရာက ကိုယ့်ကို ထိန်းချုပ်လာတယ်။

**၃၅။ လွတ်လပ်ခြင်းက ရှိတာနည်းတာထက် စွဲတာနည်းခြင်းဖြစ်တယ်**
ပစ္စည်းနည်းတဲ့သူလည်း စွဲနိုင်တယ်။ ပစ္စည်းများတဲ့သူလည်း မစွဲနိုင်အောင် လေ့ကျင့်နိုင်တယ်။ အဓိကက ပိုင်ဆိုင်မှုအရေအတွက် မဟုတ်ဘဲ စိတ်က ဘယ်လောက်ဖက်ထားသလဲ ဆိုတာပဲ။

*(မှတ်ချက် - အကွာဓာတ်စွဲမှ အစွဲဓာတ်ကွာမယ်၊ ဆွဲအားနှင့်စွဲအား၊ ပြတ်သားမှပြတ်သွားမယ် တို့မှာ စွဲလမ်းမှုကို ခွဲကြည့်ပြီး ဝေးရာယူခြင်းနဲ့ လွတ်အောင်လေ့ကျင့်ခြင်းကို အဓိကထားပါတယ်။)*

---

## အပိုင်း (၅) — သေခြင်း

> *"သေခြင်းကို သိတာ ဘဝကို ပိုအသက်ရှင်စေတယ်"*

**၃၆။ သေရမယ်ဆိုတာ ကြောက်ဖို့မဟုတ်ဘူး**
မရဏာနုဿတိက စိတ်ပျက်စေဖို့ မဟုတ်ဘူး။ အချိန်ရှိနေတုန်း မဖြုန်းမိစေဖို့ သေခြင်းကို သတိပေးတာ။

**၃၇။ “နောက်မှ” ဆိုတာ သေချာတဲ့အချိန်မဟုတ်ဘူး**
နောက်မှတောင်းပန်မယ်၊ နောက်မှကုသိုလ်လုပ်မယ်၊ နောက်မှတရားအားထုတ်မယ်ဆိုတဲ့ “နောက်မှ” ကို ဘယ်သူမှ အာမခံမထားဘူး။

**၃၈။ ဒီနေ့က နောက်ဆုံးနေ့ဆိုရင် ဘာပြောင်းမလဲ**
မလိုအပ်တဲ့ ရန်ပွဲတွေ လျော့မယ်။ ချစ်သူတွေကို ကောင်းကောင်းဆက်ဆံမယ်။ အရေးမကြီးတာတွေအတွက် အသက်မဖြုန်းတော့ဘူး။ အဲဒီအသိကို နေ့စဉ်ဘဝမှာ သုံးပါ။

**၃၉။ အသက်ရှင်ခြင်းနဲ့ သေခြင်းဟာ အလွန်နီးတယ်**
အသက်ရှူဝင်ပြီး ထွက်မလာနိုင်တာ၊ ထွက်ပြီး ပြန်ဝင်မလာနိုင်တာနဲ့ ဘဝဆုံးနိုင်တယ်။ အသက်ရှူတစ်ချက်ချင်းရဲ့ တန်ဖိုးကို သိလာရင် မနက်ဖြန်ကို အလွန်မယုံတော့ဘူး။

**၄၀။ သေဖို့ပြင်ဆင်တာက အသက်ရှင်နေတုန်း ပြင်ဆင်တာ**
နောက်ဆုံးအချိန်မှာ စိတ်ကောင်းဖြစ်စေဖို့ဆိုရင် အခုကတည်းက ကောင်းတဲ့အလေ့အထကို လေ့ကျင့်ရမယ်။ စာမေးပွဲနေ့ရောက်မှ စာကျက်လို့မရသလိုပဲ။

**၄၁။ သေခြင်းက လူတိုင်းကို တန်းတူလုပ်တယ်**
ရာထူး၊ ငွေ၊ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ လူမျိုး၊ အသက် ဘာနဲ့မှ သေခြင်းကို ဝယ်လို့မရဘူး။ ဒါကိုသိရင် မာနလျော့တယ်။

**၄၂။ သေခါနီးယူသွားနိုင်တာ ပစ္စည်းမဟုတ်ဘူး**
အိမ်တွေ၊ ကားတွေ၊ ဘဏ်စာရင်းတွေ အကုန်ထားခဲ့ရမယ်။ ကိုယ်ပြုခဲ့တဲ့ အကျင့်နဲ့ စိတ်အလေ့အထကသာ ကိုယ့်ဘဝကို အဓိပ္ပာယ်ပေးခဲ့တာ။

**၄၃။ ကိုယ်ချစ်သူတွေနဲ့ ခွဲရမယ်ဆိုတာ သိထား**
သိထားတာက အေးစက်ဖို့ မဟုတ်ဘူး။ မခွဲခင် ပိုကောင်းကောင်းဆက်ဆံဖို့ပါ။

**၄၄။ သေခြင်းကို လက်ခံနိုင်မှ ဘဝကို အပြည့်အဝ ချစ်တတ်လာတယ်**
အဆုံးရှိမှန်းသိတဲ့အရာကို တန်ဖိုးထားတတ်တယ်။ အမြဲရှိမယ်ထင်ရင် ပေါ့ပေါ့ဆဆ နေမိတယ်။

*(မှတ်ချက် - တကယ်မသေခင် အစမ်းသေကြည့်ကြရအောင်၊ သေမယ်ဆိုတာအစကကြိုသိခဲ့ရင်၊ ငါသေသွားပြီ တို့မှာ မရဏာနုဿတိကို ဘဝနေနည်းနဲ့ ချိတ်ဆက်ဟောထားတာ ထင်ရှားပါတယ်။)*

---

## အပိုင်း (၆) — ကံ

> *"ကံဆိုတာ ကိုယ့်ဘဝအတွက် ကိုယ်ကြဲနေတဲ့မျိုးစေ့"*

**၄၅။ ကံရဲ့အခြေခံကို စေတနာနဲ့ ကြည့်**
လုပ်ရပ်ပုံစံတူပေမယ့် စိတ်ရင်း မတူနိုင်ဘူး။ ဒါကြောင့် ကိုယ့်လုပ်ရပ်ကို ကြည့်တဲ့အခါ ဘာလုပ်သလဲ တင်မက ဘာစိတ်နဲ့လုပ်သလဲ ကိုပါ ကြည့်ပါ။

**၄၆။ ကောင်းကံကို ဆုတောင်းရုံနဲ့မရဘူး**
ကောင်းတာဖြစ်ချင်ရင် ကောင်းတဲ့အကြောင်းတွေ ဖန်တီးရမယ်။ ကံကောင်းချင်တယ်ဆိုပြီး မကောင်းတဲ့အကျင့်ကို ဆက်ထားရင် အကြောင်းနဲ့အကျိုး မကိုက်ဘူး။

**၄၇။ အခုစိတ်က နောက်အကျင့်ရဲ့မျိုးစေ့**
တစ်ခါလုပ်တာ အလေ့အကျင့်မဖြစ်သေးဘူး။ ထပ်ခါထပ်ခါလုပ်ရင် အလေ့အကျင့်ဖြစ်တယ်။ အလေ့အကျင့်က နောက်ပိုင်းဘဝအရည်အသွေးကို ဖန်တီးတယ်။

**၄၈။ ကံကိုအကြောင်းပြပြီး လက်လျှော့မထားနဲ့**
“ငါ့ကံပဲ” ဆိုပြီး မလုပ်မကိုင်နေခြင်းက တရားနားလည်မှု မဟုတ်ဘူး။ အခုလုပ်နိုင်တဲ့ ကောင်းတဲ့အကြောင်းကို အခုဖန်တီးပါ။

**၄၉။ သူများကောင်းတာကို ဝမ်းမြောက်တတ်တာလည်း ကောင်းတဲ့စိတ်လေ့ကျင့်မှု**
ကိုယ်မရလို့ မနာလိုဖြစ်မယ့်အစား သူရတာကို ဝမ်းမြောက်နိုင်ရင် ကိုယ့်စိတ်အရည်အသွေး မြင့်လာတယ်။

**၅၀။ ကုသိုလ်ကို အရေအတွက်နဲ့ပဲ မတိုင်းနဲ့**
ငွေဘယ်လောက်လှူလဲထက် စေတနာဘယ်လောက်သန့်လဲက အရေးကြီးတယ်။

**၅၁။ ကိုယ်လုပ်တဲ့အရာက ကိုယ့်စိတ်ကိုပါ ပြန်ပုံသွင်းတယ်**
မကြာခဏ ပေးကမ်းရင် ပေးတတ်တဲ့စိတ် ဖြစ်လာတယ်။ မကြာခဏ လိမ်ရင် လိမ်တာလွယ်လာတယ်။ ကံဆိုတာ အနာဂတ်အကျိုးတင်မဟုတ်ဘဲ လက်ရှိကိုယ်ဘယ်သူဖြစ်လာသလဲ ဆိုတာပါ။

**၅၂။ ကောင်းမှုကို မနက်ဖြန်အတွက်ပဲ မလုပ်နဲ့**
ကုသိုလ်ရဲ့ ပထမဆုံးအကျိုးက စိတ်သန့်ခြင်း၊ စိတ်ဝမ်းသာခြင်းအဖြစ် အခုဘဝမှာပါ ခံစားနိုင်တယ်။

*(မှတ်ချက် - အနှိုင်းမဲ့ကုသိုလ်၊ ရည်စူးကုသိုလ်၊ တစ်ရာနှင့်တစ်ရက် တို့မှာ ကုသိုလ်စေတနာ၊ အကျိုးနဲ့ လက်တွေ့ပြုလုပ်မှုကို ဆက်စပ်ထားတာ တွေ့ရပါတယ်။)*

---

## အပိုင်း (၇) — အလှူ

> *"ပစ္စည်းပေးတာထက် လောဘကို လျှော့နိုင်ရင် အလှူပိုပြည့်စုံ"*

**၅၃။ အလှူရဲ့ အကြီးဆုံးအကျိုးက လက်လွှတ်တတ်လာခြင်း**
ပေးလိုက်တာနဲ့ ပစ္စည်းလျော့သွားတယ်။ ဒါပေမယ့် ဖက်တွယ်မှုလည်း လျော့နိုင်တယ်။

**၅၄။ လှူပြီးနောက် နောင်တမဖြစ်အောင် ချင့်ချိန်**
ကိုယ့်တာဝန်တွေကို ဖျက်ပြီး အပြိုင်အဆိုင်လှူတာထက် ဉာဏ်နဲ့စေတနာညီတဲ့ အလှူက ပိုကောင်းတယ်။

**၅၅။ လှူတဲ့ပစ္စည်းထက် စိတ်ထားကို ဂရုစိုက်**
ပေးရင်း ဝမ်းသာ။ ပေးပြီး ဝမ်းသာ။ ပြန်သတိရတိုင်း ဝမ်းသာနိုင်ရင် စိတ်က ပိုသန့်တယ်။

**၅၆။ အလှူကို ပြိုင်ပွဲမလုပ်နဲ့**
သူက သိန်းတစ်ရာလှူလို့ ကိုယ်လည်း သိန်းတစ်ရာ လိုက်လှူဖို့မလိုဘူး။ ကိုယ့်စေတနာ၊ ကိုယ့်အခြေအနေ၊ အကျိုးရှိမယ့်နေရာကိုကြည့်ပါ။

**၅၇။ ငွေမရှိလည်း ပေးလို့ရတာအများကြီး**
အချိန်၊ အား၊ ဗဟုသုတ၊ အပြုံး၊ ကြင်နာစကား၊ သွေး၊ ကိုယ်တိုင်လုပ်အားပေးမှု စတာတွေလည်း ပေးကမ်းခြင်းပါပဲ။

**၅၈။ တကယ်လိုနေသူကို သိပြီးပေးနိုင်တာ အရေးကြီး**
ပေးချင်လို့ပေးတာက တစ်ပိုင်း။ လိုအပ်ရာကို မှန်မှန်ကန်ကန်ပေးတာက ပညာပါလာတဲ့ အလှူဖြစ်တယ်။

**၅၉။ သွေးလှူခြင်းမှာ ကိုယ့်ကိုယ်ထဲက ပစ္စည်းကို စွန့်ရတာရှိတယ်**
ဒါကြောင့် ကြင်နာမှု၊ စွန့်လွှတ်မှု၊ အသက်ကယ်လိုမှု စတဲ့စိတ်တွေ အတူပါလာနိုင်တယ်။

**၆၀။ အလှူပြီးတဲ့နောက် ဂုဏ်ယူမှုကို သတိထား**
ကောင်းမှုကို သတိရဝမ်းမြောက်တာ ကောင်းတယ်။ “ငါက သူများထက်ပိုမြတ်တယ်” ဆိုတဲ့ မာန ဝင်လာရင် သန့်စင်မှုလျော့လာတယ်။

**၆၁။ အမြင့်ဆုံးပေးကမ်းမှုက တရားနဲ့ အသိပညာမျှဝေခြင်းဘက် ရောက်တယ်**
ပစ္စည်းက တစ်ခဏအတွက် ကူနိုင်တယ်။ မှန်တဲ့အသိတစ်ခုက လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝနေနည်းကို ရေရှည်ပြောင်းစေနိုင်တယ်။

*(မှတ်ချက် - အနှိုင်းမဲ့အလှူ၊ ကျောင်းလှူသူသည်ကောင်းကျိုးချမ်းသာအားလုံးကိုလှူရာရောက်သည်၊ သွေးအလှူနှင့်ပါရမီဆယ်ပါး တို့မှာ စေတနာ၊ ပေးကမ်းမှုနဲ့ ပါရမီသဘောကို ချိတ်ဆက်ရှင်းထားပါတယ်။)*

---

## အပိုင်း (၈) — သီလ

> *"သီလဆိုတာ သူများအတွက် စည်းကမ်းမဟုတ်ဘူး၊ ကိုယ့်စိတ်ကို ကာကွယ်တဲ့တံတိုင်း"*

**၆၂။ မကောင်းမှုမလုပ်တာဟာ ကိုယ်တိုင်ကို ကာကွယ်တာ**
သူများအသက်မထိခိုက်စေခြင်း၊ မခိုးခြင်း၊ မလိမ်ခြင်းက လူ့အသိုင်းအဝိုင်းအတွက်တင် မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ကြောက်ရွံ့မှုနဲ့ နောင်တနည်းစေတယ်။

**၆၃။ သီလက သမာဓိအတွက် မြေညီပေးတယ်**
နေ့ဘက်မှာ ကိုယ်မမှန်တာလုပ်ထားပြီး ညဘက်ထိုင်တရားလုပ်ရင် စိတ်က ပြန်ထုတ်ပေးနိုင်တယ်။ အကျင့်သန့်လာလေလေ စိတ်တည်ဖို့ လွယ်လာတယ်။

**၆၄။ မမြင်တဲ့နေရာမှာ ဘယ်လိုနေလဲက သီလအစစ်**
လူမြင်ရင်ကောင်းပြီး လူမမြင်ရင် မကောင်းတာလုပ်ရင် ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိန်းတာပဲရှိသေးတယ်။ သီလက ကိုယ့်အသိစိတ်နဲ့ ကိုယ်နေခြင်းဖြစ်တယ်။

**၆၅။ အသေးအဖွဲမကောင်းမှုကို ပေါ့မထားနဲ့**
အစမှာ သေးသေးလေး။ ထပ်ခါထပ်ခါဆို အလေ့အကျင့်။ အလေ့အကျင့်က နောက်ဆုံး ကိုယ့်သဘာဝလို ဖြစ်လာတတ်တယ်။

**၆၆။ မှန်ကန်မှုနဲ့ ကြင်နာမှု တွဲရမယ်**
မှန်တာပြောမယ်ဆိုပြီး သူများကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ နာအောင်ပြောတာ မသန့်ဘူး။ မှန်လည်းမှန်၊ အကျိုးလည်းရှိ၊ အချိန်လည်းသင့်အောင် ပြောနိုင်ဖို့ လိုတယ်။

**၆၇။ မကောင်းတာမလုပ်ခြင်းတစ်ခုတည်းနဲ့ မပြီး**
သီလက မြေခံ။ အဲဒီမြေပေါ်မှာ သမာဓိနဲ့ ပညာကို ဆက်တည်ဆောက်ရမယ်။

**၆၈။ သီလကို ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးမမြင်နဲ့**
သီလဟာ “ဒါမလုပ်ရ၊ ဟိုဟာမလုပ်ရ” ဆိုတဲ့ ပိတ်ပင်မှုတင်မဟုတ်ဘူး။ နောင်တ၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ ပြဿနာများစွာကနေ ကင်းစေတဲ့ လွတ်လပ်မှုစည်းမျဉ်း လည်းဖြစ်တယ်။

---

## အပိုင်း (၉) — ဘာဝနာ

> *"တရားသိတာထက် တရားဖြစ်လာဖို့ လေ့ကျင့်"*

**၆၉။ ဘာဝနာဆိုတာ ပွားများခြင်း**
မေတ္တာကို ပွား။ သတိကို ပွား။ သမာဓိကို ပွား။ ပညာကို ပွား။ မကောင်းတာ နည်းပြီး ကောင်းတဲ့စိတ်အရည်အသွေး များလာအောင်လုပ်တာ ဘာဝနာရဲ့အနှစ်ဖြစ်တယ်။

**၇၀။ တရားနာတာနဲ့ တရားအားထုတ်တာ မတူဘူး**
ချက်ပြုတ်နည်းစာအုပ်ဖတ်ရုံနဲ့ ဗိုက်မဝသလို တရားအကြောင်း သိရုံနဲ့ စိတ်အကျင့်မပြောင်းနိုင်ဘူး။

**၇၁။ သိတာကို အကျင့်ဖြစ်အောင်လုပ်**
ဒေါသမကောင်းမှန်း လူတိုင်းသိတယ်။ ဒေါသတက်ချိန်မှာ သတိရှိနိုင်လာတာက ကျင့်ပြီးမှရတယ်။

**၇၂။ အချိန်ရှိမှ တရားလုပ်မယ်ဆိုရင် အချိန်မရတတ်ဘူး**
တရားအတွက် အချိန်ကျန်တာကို မသုံးဘဲ အချိန်ကို သီးသန့်ခွဲထားပါ။

**၇၃။ အားထုတ်မှုက အဆင်ပြေတဲ့နေ့တင်မဟုတ်ဘူး**
စိတ်မကောင်းတဲ့နေ့၊ အလုပ်များတဲ့နေ့၊ ပင်ပန်းတဲ့နေ့တွေမှာလည်း နည်းနည်းဆက်လုပ်နိုင်ခြင်းက အလေ့အကျင့်ကို ခိုင်စေတယ်။

**၇၄။ တရားအားထုတ်ရင်း အတွေ့အကြုံလိုက်မရှာနဲ့**
ငြိမ်းချမ်းတာ၊ အလင်းတွေမြင်တာ၊ ထူးခြားခံစားချက်တွေ ရဖို့ အလွန်မျှော်လင့်ရင် အဲဒီမျှော်လင့်မှုကပဲ တားဆီးနိုင်တယ်။

**၇၅။ တိုးတက်မှုကို ဒေါသနည်းလာခြင်းနဲ့တိုင်း**
ထိုင်ချိန်ဘယ်လောက်ကြာလဲထက် နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ နည်းလာသလား ပိုအရေးကြီးတယ်။

**၇၆။ တရားလုပ်တာ စိတ်လွတ်ဖို့မဟုတ်ဘူး၊ အမှန်ကို ပိုမြင်ဖို့**
ပြဿနာတွေကို မမြင်ချင်လို့ မျက်စိမှိတ်နေတာ ဘာဝနာမဟုတ်ဘူး။ စိတ်နဲ့ ကိုယ်မှာ ဖြစ်နေတာကို မှန်မှန်မြင်နိုင်ဖို့ လေ့ကျင့်တာဖြစ်တယ်။

**၇၇။ နေ့တိုင်းနည်းနည်းက တစ်ခါတည်းများများထက် တန်ဖိုးရှိနိုင်တယ်**
အလေ့အကျင့်တည်ဖို့ ဆက်တိုက်လုပ်ခြင်းက အရေးကြီးတယ်။

*(မှတ်ချက် - အနှိုင်းမဲ့ဘာဝနာ၊ အားထုတ်ဖြစ်ဖို့ကအဓိက တို့မှာ သိရုံနဲ့မပြီးဘဲ လက်တွေ့ပွားများအားထုတ်ဖို့ အဓိကထားတာ တိတိကျကျမြင်ရပါတယ်။)*

---

## အပိုင်း (၁၀) — အာနာပါန

> *"ပြန်လာစရာ အနီးဆုံးနေရာက အသက်ရှူသံ"*

**၇၈။ ဝင်လေကို ဝင်လေလို သိ၊ ထွက်လေကို ထွက်လေလို သိ**
အသက်ရှူတာကို ထိန်းချုပ်ဖို့ အရင်မကြိုးစားနဲ့။ ဖြစ်နေတဲ့အတိုင်း သိဖို့ အရင်လေ့ကျင့်ပါ။

**၇၉။ အသက်ရှူခြင်းက လက်ရှိခဏနဲ့ ချိတ်ပေးတယ်**
အတိတ်ကို စိတ်ထဲမှာပဲ သွားနိုင်တယ်။ အနာဂတ်ကို စိတ်ထဲမှာပဲ သွားနိုင်တယ်။ အသက်ရှူခြင်းကတော့ 'အခု' မှာပဲ ဖြစ်နေတယ်။

**၈၀။ စိတ်လွတ်ရင် ကိုယ့်ကို မဆဲနဲ့**
လွတ်သွားတာသိတာနဲ့ တစ်ခါထပ် နိုးလာတာ။ သိပြီး ဝင်လေထွက်လေဆီ နူးနူးညံ့ညံ့ ပြန်လာပါ။

**၈၁။ အကြိမ်တစ်ထောင်လွတ်ရင် အကြိမ်တစ်ထောင် ပြန်**
လွတ်သွားတဲ့အကြိမ်ရေကို မတွက်နဲ့။ ပြန်လာနိုင်တဲ့အကြိမ်တိုင်းကို လေ့ကျင့်မှုလို့မြင်ပါ။

**၈၂။ အသက်ရှူတာကို ကောင်းအောင်လုပ်ဖို့မလိုဘူး**
ရှည်ရင် ရှည်တာသိ။ တိုရင် တိုတာသိ။ အဓိကက သိနေခြင်းပါပဲ။

**၈၃။ အာနာပါနကို စိတ်အေးချင်မှ သုံးတာမဟုတ်ဘူး**
အာရုံစုဖို့၊ သတိတည်ဖို့၊ ကိုယ်စိတ်ဖြစ်ပျက်မှုကို ပိုရှင်းရှင်းမြင်ဖို့ လမ်းအဖြစ် သုံးတာဖြစ်တယ်။

**၈၄။ ဝင်လေထွက်လေက ဘဝတရားကို သင်ပေးတယ်**
ဝင်တာ ပေါ်လာတယ်။ ထွက်တာ ပျောက်သွားတယ်။ ဖြစ်လာပြီး ပျောက်သွားတဲ့သဘောကို အသက်ရှူတိုင်းမှာ မြင်နိုင်တယ်။

*(မှတ်ချက် - ဝင်လေထွက်လေကိုဗဟိုပြု မှာ ဝင်လေ–ထွက်လေကို အာရုံပြုပြီး စိတ်လွတ်သွားရာက ပြန်စုစည်းခြင်းကို တိတိကျကျဆွဲထားပါတယ်။)*

---

## အပိုင်း (၁၁) — မိဘ

> *"ကျေးဇူးကို သိရုံထက် ကျေးဇူးဆပ်တတ်ဖို့"*

**၈၅။ မိဘကျေးဇူးကို စကားနဲ့တင် မဆပ်နိုင်ဘူး**
အစားအသောက်ပေးခြင်း၊ ငွေထောက်ပံ့ခြင်းက အရေးကြီးတယ်။ ဒါပေမယ့် အချိန်ပေးခြင်း၊ စိတ်မပျက်စေခြင်း၊ နားထောင်ပေးခြင်းလည်း ကျေးဇူးဆပ်ခြင်းဖြစ်တယ်။

**၈၆။ မိဘအိုလာတာကို စိတ်မတိုနဲ့**
ကိုယ်ငယ်ငယ်က မိဘတွေ မနားမနေ ပြုစုခဲ့ရသလို သူတို့အားနည်းလာချိန်က ကိုယ်ပြန်ပြုစုရမယ့်အချိန်ဖြစ်တယ်။

**၈၇။ မိဘရှိတုန်း ပြုစု**
ဆုံးသွားမှ ကြီးကျယ်တဲ့အလှူလုပ်တာက ကောင်းပေမယ့် အသက်ရှိတုန်း စကားချိုချိုတစ်ခွန်းကလည်း တန်ဖိုးကြီးတယ်။

**၈၈။ မိဘကို ဓမ္မဘက် ကူညီနိုင်ခြင်းက နက်ရှိုင်းတဲ့ကျေးဇူးဆပ်မှု**
ပစ္စည်းချမ်းသာစေရုံမဟုတ်ဘဲ ကုသိုလ်၊ သီလ၊ တရားဘက်ကို နူးညံ့စွာ ကူညီပေးနိုင်တာ အရေးကြီးတယ်။

**၈၉။ မိဘနဲ့ မတူညီမှုရှိလည်း ကျေးဇူးကို မမေ့နဲ့**
အမြင်မတူနိုင်တယ်။ အကျင့်မတူနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် မိဘဖြစ်ခဲ့တဲ့ ကျေးဇူးကို အငြင်းပွားမှုတစ်ခုကြောင့် ဖျက်မပစ်သင့်ဘူး။

*(မှတ်ချက် - မိဘကျေးဇူးအကျေဆပ်နည်း မှာ အသက်ရှိနေတုန်း မိဘကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းနဲ့ ကျေးဇူးသိတတ်မှုကို အဓိကထားပါတယ်။)*

---

## အပိုင်း (၁၂) — လူမှုဆက်ဆံရေး

> *"လူတွေနဲ့နေရတာလည်း တရားလေ့ကျင့်ခန်းတစ်ခု"*

**၉၀။ သူများကို ပြင်ဖို့မကြိုးစားခင် ကိုယ့်တုံ့ပြန်မှုကို ပြင်**
တစ်ယောက်ရဲ့ အကျင့်ကို ကိုယ်ချက်ချင်း မပြောင်းနိုင်ဘူး။ ဒါပေမယ့် အဲဒီအကျင့်ကြောင့် ကိုယ်ဘယ်လိုတုံ့ပြန်မလဲကို လေ့ကျင့်လို့ရတယ်။

**၉၁။ နားထောင်ခြင်းဟာ ကြင်နာမှုတစ်မျိုး**
အဖြေပေးချင်လွန်းလို့ နားမထောင်ဘဲ မနေပါနဲ့။ တစ်ချို့သူတွေ လိုတာ အကြံမဟုတ်ဘဲ နားလည်ပေးမယ့်လူဖြစ်တယ်။

**၉၂။ စကားမှန်တယ်ဆိုတိုင်း ပြောရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး**
မှန်ပေမယ့် အချိန်မသင့်ရင် ထိခိုက်နိုင်တယ်။ မှန် + အကျိုးရှိ + အချိန်သင့် + စေတနာကောင်း ဖြစ်ဖို့ကြိုးစားပါ။

**၉၃။ ကျေးဇူးသိတတ်တဲ့စိတ်ကို ပျိုး**
ကိုယ့်အပေါ် ကောင်းခဲ့တာတွေကို မြန်မြန်မမေ့နဲ့။ မကောင်းတာတစ်ခါကိုပဲ အမြဲသတိရနေရင် ဆက်ဆံရေးပျက်လွယ်တယ်။

**၉၄။ လူတစ်ယောက်ကို အမှားတစ်ခုနဲ့ မဆုံးဖြတ်နဲ့**
ကိုယ်လည်း မှားဖူးတယ်။ သူလည်း မှားနိုင်တယ်။ အမှားကိုပြင်ပေးပေမယ့် လူတစ်ယောက်လုံးကို “မကောင်းသူ” လို့ တံဆိပ်မကပ်နဲ့။

**၉၅။ နီးကပ်မှုနဲ့ အကွာအဝေး နှစ်ခုလုံးသိရမယ်**
လူတိုင်းနဲ့ အလွန်နီးကပ်ဖို့မလိုဘူး။ ကိုယ့်စိတ်နဲ့ သူ့စိတ်နှစ်ဖက်လုံးအတွက် သင့်တော်တဲ့ အကွာအဝေးထားတတ်တာလည်း ပညာဖြစ်တယ်။

*(မှတ်ချက် - ကျေးဇူးသိတတ်သောနွားကလေးနက်ချော၊ နှလုံးသားမိတ္တူ၊ မချစ်တတ်မမုန်းတတ်တဲ့သူ စတဲ့စာအုပ်တွေမှာ ကျေးဇူးသိမှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေးနဲ့ စိတ်ထားကို ဇာတ်လမ်းနဲ့ သဘောတရား နှစ်မျိုးစလုံးကနေ သင်ပေးထားပါတယ်။)*

---

## အပိုင်း (၁၃) — ဘဝနေနည်း

> *"တရားဟာ သေရင်သုံးဖို့မဟုတ်ဘူး၊ အခုနေရင်းသုံးဖို့"*

**၉၆။ ပြဿနာမရှိတဲ့ဘဝကို မရှာနဲ့**
လူ့ဘဝမှာ အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ ခွဲခွာခြင်း၊ မျှော်လင့်သလိုမဖြစ်ခြင်း ရှိမယ်။ ပြဿနာအကုန်ဖယ်ဖို့ထက် ပြဿနာကြားမှာ မလောင်အောင် စိတ်ကိုလေ့ကျင့်ပါ။

**၉၇။ ရှိတာကို မမြင်ဘဲ မရှိတာကိုပဲ ကြည့်ရင် မချမ်းသာနိုင်ဘူး**
လိုချင်တာတစ်ခုရပြီးတိုင်း နောက်တစ်ခုလိုချင်နေရင် ချမ်းသာတဲ့နေ့ မရောက်ဘူး။ ရသင့်တာကြိုးစား၊ ရှိတာကိုလည်း သိတတ်ပါ။

**၉၈။ ဘဝရဲ့တန်ဖိုးကို ပိုင်ဆိုင်တာနဲ့ မတိုင်းနဲ့**
ဘယ်လောက်ရထားလဲထက်—

* ဘယ်လောက်ပေးနိုင်လဲ၊
* ဘယ်လောက်ချစ်နိုင်လဲ၊
* ဘယ်လောက်သတိရှိလဲ၊
* ဘယ်လောက်အကျိုးရှိအောင် နေခဲ့လဲ—
ဒါတွေက ပိုနက်ရှိုင်းတယ်။

**၉၉။ အဓိဋ္ဌာန်ဆိုတာ ဆုတောင်းခြင်းထက် လုပ်ရပ်**
“ငါ ဒေါသနည်းတဲ့သူဖြစ်မယ်” ဆိုပြီးဆုတောင်းရုံမလုံလောက်ဘူး။ ဒေါသတက်တိုင်း အဲဒီအဓိဋ္ဌာန်အတိုင်း လေ့ကျင့်ရမယ်။

**၁၀၀။ တရားရဲ့နောက်ဆုံးစမ်းသပ်ချက်က ကိုယ့်နေ့စဉ်ဘဝ**
တရားစာအုပ် ဘယ်လောက်ဖတ်ဖတ်၊ တရားတော် ဘယ်လောက်နာနာ—

* စိတ်ပိုအေးလာသလား၊
* ဒေါသနည်းလာသလား၊
* မေတ္တာများလာသလား၊
* အစွဲလျော့လာသလား၊
* သူများအပေါ် ကောင်းလာသလား၊
* သေခြင်းကို သိပြီး ဘဝကို တန်ဖိုးရှိအောင် နေနိုင်လာသလား—
ဒါတွေကပဲ အဓိက။ တရားကို သိခြင်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က တရားအကြောင်း ကောင်းကောင်းပြောနိုင်ဖို့မဟုတ်ဘူး။ တရားနဲ့အညီ ပိုကောင်းကောင်း နေနိုင်လာဖို့ဖြစ်တယ်။

*(မှတ်ချက် - ငြိမ်းအေးသောဘဝပိုင်ရှင်၊ ဘဝအဓိဋ္ဌာန်၊ တစ်ယောက်တည်းနေတစ်စိတ်တည်းထား စတဲ့စာအုပ်တွေမှာ နေ့စဉ်ဘဝထဲကို တရားထည့်သုံးပြီး စိတ်အရည်အသွေး ပြောင်းဖို့ကို ထပ်တလဲလဲ ဦးတည်ထားတာ တွေ့ရပါတယ်။)*

---

## အနှစ်ချုပ်

စာအုပ်များစွာကို အတိုဆုံး စာကြောင်းအနည်းငယ်နဲ့ ချုံ့ရမယ်ဆိုရင်—

* ကိုယ့်စိတ်ကို သိ။
* မကောင်းတဲ့စိတ်ကို လျှော့။
* ကောင်းတဲ့စိတ်ကို ပွား။
* မေတ္တာထားပေမယ့် မစွဲနဲ့။
* ပေးကမ်းပေမယ့် မာနမထားနဲ့။
* သီလကို ကာကွယ်။
* ဝင်လေထွက်လေကို သိ။
* နေ့တိုင်း လက်တွေ့အားထုတ်။
* မိဘကျေးဇူးကို မမေ့။
* သူများကို မမုန်း။
* သေရမယ်ဆိုတာ မမေ့။
* အသက်ရှိနေတုန်း တန်ဖိုးရှိအောင် နေ။

ဒါဟာ စာအုပ်အများကြီးရဲ့ အကြောင်းအရာကို တစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ ပြန်ဆိုရရင်—

> *"လောကကြီးကို ကိုယ်စိတ်ကြိုက်ဖြစ်အောင် ကြိုးစားနေတာထက်၊ လောကကြီး ဘယ်လိုဖြစ်ဖြစ် ကိုယ့်စိတ် မညစ်အောင်၊ မလောင်အောင်၊ မစွဲအောင်၊ မမုန်းအောင်၊ ပညာရှိရှိနေနိုင်ဖို့ လေ့ကျင့်ခြင်းက တရားအလုပ်ဖြစ်တယ်။"*

---