ကံကို ပြုပြင်လို့ရတဲ့ တစ်ခုတည်းသော နေရာ (ဇောစိတ်)

အနောက်တိုင်းပညာနှင့် ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာလာ စိတ်၏ သဘောသဘာဝနှင့် ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်များ

အနောက်တိုင်း ဆေးပညာနှင့် စိတ်ပညာရပ်တို့တွင် လူသားတို့၏ စိတ်ကို သိစိတ် (Conscious Mind) နှင့် မသိစိတ် (Unconscious သို့မဟုတ် Subconscious Mind) ဟူ၍ အကြမ်းဖျင်း ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားကြပြီး၊ စိတ်သည် ဦးနှောက် (Brain) အတွင်း၌သာ ဖြစ်တည်ကာ အလုပ်လုပ်သည်ဟု လက်ခံယူဆထားကြပါသည်။ သို့သော် ရုပ်ဝတ္ထုသက်သက်သာဖြစ်သော ဦးနှောက်ကြီးကို မည်မျှပင် အသေးစိတ် ခွဲစိတ်ကြည့်ရှုစေကာမူ စိတ်၏ တည်နေရာ အစစ်အမှန်ကိုမူ ယနေ့တိုင် သိပ္ပံနည်းကျ ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။

ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ အနှိုင်းမဲ့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်ကာ ဟောကြားတော်မူအပ်သော အဘိဓမ္မာတရားတော်အရမူ "စိတ်" ဟူသည် အာရုံကို သိတတ်သော သဘောတရား (အာရမ္မဏ ဝိဇာနန လက္ခဏံ) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ စိတ်သည် ဦးနှောက်ဟူသော ရုပ်တုံးရုပ်ခဲကြီးထဲတွင် အောင်းနေခြင်းမျိုး လုံးဝမဟုတ်ဘဲ၊ သက်ဆိုင်ရာ မှီရာဝတ္ထုဖြစ်သည့် ဝတ္ထုရုပ် (၆) ပါးနှင့် အာရုံ (၆) ပါးတို့ တိုက်ဆိုင်ဆုံမိသောအခါမှသာ အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရားအနေဖြင့် ခဏမစဲ တသီတတန်းကြီး ဖြစ်ပေါ်နေသော "နာမ်အစဉ်" သာလျှင် ဖြစ်ပါသည်။

အဘိဓမ္မာကျမ်းဂန်များတွင် ဤနက်နဲလှသော စိတ်များကို အကျဉ်းအားဖြင့် ၈၉ ပါး၊ အကျယ်အားဖြင့် ၁၂၁ ပါးအထိ အလွန်တရာ အသေးစိတ် ခွဲခြားပြသထားပါသည်။ ထို့ပြင် စိတ်သည် တစ်ဦးတည်း တစ်ကောင်တည်း ပြုလုပ်နိုင်စွမ်းမရှိဘဲ၊ စိတ်ကို ခြယ်လှယ်ပြုပြင်ပေးသော ယှဉ်ဖက်နာမ်တရားများဖြစ်သည့် "စေတသိက်" (၅၂) ပါးတို့နှင့် အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းပါဝင်နေရပါသည်။ စိတ်နှင့် စေတသိက်တို့သည် အတူတကွဖြစ်ခြင်း (ဧကုပ္ပါဒ)၊ အတူတကွချုပ်ခြင်း (ဧကနိရောဓ)၊ အာရုံတူခြင်း (ဧကာရမ္မဏ) နှင့် မှီရာဝတ္ထုတူခြင်း (ဧကဝတ္ထုက) ဟူသော လက္ခဏာလေးပါးဖြင့် အမြဲခွဲခြား၍မရအောင် ယှဉ်တွဲနေကြပါသည်။

နိုးကြားစိတ် (ဝီထိ) နှင့် မသိစိတ် (ဘဝင်) တို့၏ သဘောသဘာဝ

လူသားတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝတွင် ဒွါရ (၆) ပါး (မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ မနော) နှင့် ပြင်ပအာရုံ (၆) ပါး (အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ၊ ဓမ္မာရုံ) တို့ တိုက်မိသောအခါ ပေါ်ပေါက်လာသော အာရုံကို သိသည့် စိတ်အစဉ်ကို "ဝီထိစိတ်" သို့မဟုတ် "နိုးကြားစိတ်" (Conscious Process) ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ ၎င်းကို အာရုံ (၅) ပါးနှင့် သက်ဆိုင်ရာ အကြည်ဓာတ် (ပသာဒရုပ်) တို့ တိုက်ဆိုင်ပြီး ဖြစ်ပေါ်လာသော "ပဉ္စဒွါရဝီထိ" နှင့် ဓမ္မာရုံနှင့် မနောဒွါရ (ဘဝင်စိတ်) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော "မနောဒွါရဝီထိ" ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်ပါသည်။

ဝီထိစိတ်များ မဖြစ်ပေါ်သည့် အချိန်များဖြစ်သော အိပ်မောကျနေစဉ်အချိန် သို့မဟုတ် ပြင်ပအာရုံများနှင့် ကင်းကွာနေချိန်မျိုးတွင် သတ္တဝါတို့၏ ဘဝအစဉ် မပြတ်တောက်သွားစေရန် အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေသော စိတ်တစ်မျိုးရှိပါသည်။ ၎င်းကို "ဘဝင်စိတ်" (Bhavanga သို့မဟုတ် Unconscious Mind) ဟု ခေါ်ပါသည်။ ဘဝင် (ဘဝ + အင်္ဂ) ဟူသည် ဘဝ၏ အင်္ဂါ၊ ဘဝအစဉ်ကို ဆက်စပ်ပေးသော စိတ်ပင် ဖြစ်ပါသည်။

သတ္တဝါတို့သည် ယခင်ဘဝ၏ နောက်ဆုံးစုတိစိတ် မချုပ်ငြိမ်းမီ ယူငင်ခဲ့သော ကံ၊ ကမ္မနိမိတ်၊ ဂတိနိမိတ် သုံးပါးအနက်မှ တစ်ပါးပါးကို အာရုံပြု၍ ပဋိသန္ဓေစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။ ထိုပဋိသန္ဓေစိတ်၊ ဘဝင်စိတ် နှင့် သေဆုံးချိန်တွင်ဖြစ်သော စုတိစိတ် သုံးမျိုးလုံးသည် ဝီထိမုတ်စိတ်များ ဖြစ်ကြပြီး အာရုံလည်းတူ၊ အမျိုးဇာတ်လည်းတူကာ ယှဉ်ဖက်စေတသိက်များလည်း တူညီကြပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ရာ အချိန်ကာလကို လိုက်၍သာ အမည်ကွဲပြားသွားခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ သံသရာစတင်ကတည်းက နိဗ္ဗာန်မဝင်မချင်း ဤဘဝင်စိတ်နှင့် ဝီထိစိတ်တို့သည် တစ်လှည့်စီ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ရုပ်နှင့် နာမ်တို့၏ သက်တမ်းနှင့် ဖြစ်စဉ်

ရုပ်နှင့် နာမ်တို့၏ ဖြစ်တည်မှုကို ဆန်းစစ်ကြည့်ပါက စိတ်တိုင်း၏ သက်တမ်း (စိတ္တက္ခဏ) တွင် ခဏငယ် (၃) ချက်သာ ရှိသည်ကို တွေ့ရပါမည်။ ၎င်းတို့မှာ ဖြစ်ပေါ်လာသော "ဥပါဒ်" (Uppada) ခဏ၊ တည်နေသော "ဌီ" (Thiti) ခဏ နှင့် ပျက်စီးသွားသော "ဘင်" (Bhanga) ခဏ တို့ဖြစ်ကြပါသည်။ ဤ ဥပါဒ်၊ ဌီ၊ ဘင် သုံးချက်ပေါင်းကို "စိတ္တက္ခဏ တစ်ချက်" ဟု ခေါ်ပါသည်။ စိတ်များသည် အလွန်လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပျက်နေပြီး မျက်တောင်တစ်ခတ်၊ လက်ဖျစ်တစ်တွက် ကာလတိုလေးအတွင်းမှာပင် စိတ်ပေါင်း ကုဋေသိန်းချီ၍ ဖြစ်ပျက်သွားပါသည်။

ရုပ်တရားများသည်လည်း စိတ်ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၊ တည်၊ ပျက် ဟူသော အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ပျက်နေသော်လည်း၊ ရုပ်၏ သက်တမ်းသည် စိတ်၏ သက်တမ်းထက် "၁၇ ဆ" ပို၍ ကြာမြင့်ပါသည်။ စိတ်သက်တမ်းသည် ၁ စိတ္တက္ခဏ (ခဏငယ် ၃ ချက်) သာရှိသော်လည်း၊ ရုပ်သက်တမ်းသည် ၁၇ စိတ္တက္ခဏ (ခဏငယ် ၁၇ x ၃ = ၅၁ ချက်) အထိ ရှိပါသည်။ ရုပ်၏ ဥပါဒ်ခဏနှင့် ဘင်ခဏတို့သည် စိတ်၏ ဥပါဒ်၊ ဘင် ခဏငယ် တစ်ချက်စီနှင့် အချိန်ကာလ တူညီသော်လည်း၊ ရုပ်၏ ဌီခဏ (တည်နေသည့်အချိန်) မှာမူ စိတ္တက္ခဏ (၄၉) ချက် (သို့မဟုတ် ခဏငယ် ၄၉ ချက်) အထိ ကြာမြင့်ပါသည်။

အသံတစ်သံကြားခြင်းနောက်ကွယ်မှ စိတ် (၁၇) ချက် ဖြစ်စဉ်

ဤရုပ်နှင့် စိတ်သက်တမ်း ကွာခြားချက်ကို အိပ်မောကျနေချိန်တွင် ပြင်ပအာရုံကို မယူဘဲ ဘဝင်စိတ်အစဉ်တန်းများသာ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပျက်နေခိုက် အသံတစ်ခုကြားလိုက်ရသည့် သောတဒွါရဝီထိဖြစ်စဉ်ဖြင့် ပီပြင်စွာ မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။ ကျယ်လောင်သော အသံတစ်ခု ပေါ်လာပါက၊ ထို "သဒ္ဒါရုံ" (အသံရုပ်) သည် နား၏ အကြည်ရုပ် (သောတပသာဒရုပ်) သို့ လာရောက်ရိုက်ခတ်ပါသည်။ သာမန်အားဖြင့် ချက်ချင်း "အသံကြားလိုက်သည်" ဟု ထင်ရသော်လည်း အဘိဓမ္မာဖြစ်စဉ်အရ အောက်ပါအတိုင်း စိတ်ပေါင်း (၁၇) ချက် တိတိကျကျ အစဉ်လိုက် ဖြစ်ပျက်သွားရပါသည်။

၁။ အတီတဘဝင် (လွန်သော ဘဝင်စိတ်) - အသံရုပ်သည် နားအကြည်ရုပ်ကို လာရောက်ရိုက်ခတ်သော်လည်း၊ အရှိန်နှင့် ဖြစ်ပျက်နေသော ဘဝင်စိတ်အစဉ်ကို ချက်ချင်း မတုန်လှုပ်စေနိုင်သေးဘဲ ဘဝင်စိတ်တစ်ခု လွန်သွားပါသည်။

၂။ ဘဝင်္ဂစလန (လှုပ်သော ဘဝင်စိတ်) - ဒုတိယမြောက် ဘဝင်စိတ် ပေါ်လာသောအခါ အသံရုပ်၏ ရိုက်ခတ်မှုဒဏ်ကြောင့် ဘဝင်အစဉ် တုန်လှုပ်သွားပါသည်။

၃။ ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ (ပြတ်စဲသော ဘဝင်စိတ်) - တတိယမြောက် ဘဝင်စိတ်တွင် ရိုက်ခတ်မှုဒဏ်ကို အပြည့်အဝခံရပြီး ဘဝင်စိတ်အစဉ် လုံးဝ ပြတ်စဲသွားပါသည်။

၄။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း (ငါးဒွါရဆင်ခြင်သောစိတ်) - ဘဝင်ပြတ်စဲသွားပြီးနောက် မျက်စိ၊ နား စသည့် ငါးဒွါရသို့ လာရောက်တိုက်ခတ်သော အာရုံကို ယူငင်ဆင်ခြင်သည့် စိတ်ပေါ်လာပါသည်။ ၎င်းသည် ကြိယာစိတ်သက်သက်ဖြစ်ပြီး ဘာအသံမှန်း မသဲကွဲသေးဘဲ ပျက်သွားပါသည်။

၅။ သောတဝိညာဉ် (ကြားသိစိတ်) - ယခုမှသာ "ကြားခြင်း" ဟူသော စိတ်ကလေး ပေါ်လာပါသည်။ ကြားကာမျှ သက်သက်သာဖြစ်ပြီး၊ ကောင်းဆိုး မခွဲခြားနိုင်သေးပေ။

၆။ သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း (အာရုံကို လက်ခံသောစိတ်) - သောတဝိညာဉ်က ကြားလိုက်သော အာရုံကို ဆက်လက်၍ လက်ခံယူငင်သော စိတ်ဖြစ်ပါသည်။

၇။ သန္တီရဏ (အာရုံကို စုံစမ်းသောစိတ်) - လက်ခံရရှိသော အာရုံကို "မည်သည့်အသံဖြစ်သည်" ဟု စုံစမ်းစစ်ဆေးသော စိတ်ဖြစ်ပါသည်။

၈။ ဝုဋ္ဌော သို့မဟုတ် မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း (အာရုံကို မှတ်ချက်ချသောစိတ်) - စုံစမ်းထားသော အသံကို ကားဟွန်းသံ၊ သီချင်းသံ၊ လူသံ စသည်ဖြင့် တိကျပြတ်သားစွာ မှတ်ချက်ချ ဆုံးဖြတ်ပေးသော စိတ်ဖြစ်ပါသည်။

၉ မှ ၁၅။ ဇော ၇ ကြိမ် (Javana - The Karmic Impulse) - ဝုဋ္ဌောစိတ်က ဆုံးဖြတ်ပေးလိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်၊ အာရုံ၏ ကောင်း/ဆိုး အပေါ်မူတည်၍ အဟုန်ပြင်းစွာ ပြေးသွားသော ဇောစိတ် ၇ ကြိမ် ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။

၁၆ နှင့် ၁၇။ တဒါရုံ ၂ ကြိမ် (Tadarammana) - ဇောစိတ်များ ယူငင်သွားသော အာရုံကိုပင် အစဉ်လိုက်၍ ဆက်လက်ခံစားပေးသော စိတ် ၂ ကြိမ် ဖြစ်ပါသည်။ ဤစိတ်ချုပ်သွားသောအခါ ဝီထိစိတ်အစဉ် ပြီးဆုံးပြီး ဘဝင်စိတ်သို့ ပြန်လည်ကျရောက်သွားပါသည်။

အသံတစ်သံ ကြားရန်အတွက် ဤစိတ်ကလေး (၁၇) ချက်တိတိ ဖြစ်ပျက်သွားရပြီး၊ ၎င်းသည် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ရုပ်သက်တမ်း (၁၇ ချက်) နှင့် အတိအကျ ညီမျှနေသည်ကို အံ့ဩဖွယ် တွေ့မြင်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဇောစိတ်၏ သတ္တိနှင့် ကံအကျိုးပေးပုံ

အထက်ပါ စိတ် ၁၇ ချက်တွင် ဇောစိတ်သည်သာလျှင် ကံ (စေတနာ) ကို မြောက်စေသော အရေးအကြီးဆုံး စိတ်ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်၍ ကြားရသောအသံသည် မနှစ်မြို့ဖွယ်ဖြစ်ပါက ဒေါသဇောစိတ် ဖြစ်မည်၊ နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်ပါက လောဘဇောစိတ် ဖြစ်မည်၊ အမှန်အတိုင်း မသိဘဲ တွေဝေနေပါက မောဟဇောစိတ် ဖြစ်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ယောနိသော မနသိကာရ (ကောင်းသော နှလုံးသွင်းမှု) ဖြင့် မှန်ကန်စွာ ရှုမှတ်ပါက ကုသိုလ်ဇောစိတ် (Vipassana) ဖြစ်ပေါ်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ဇော ၇ ကြိမ် အကျိုးပေးပုံမှာလည်း ကွဲပြားပါသည်။ ပထမဇောသည် အာသေဝနပစ္စည်း (အထပ်ထပ်ဖြစ်ခြင်း သတ္တိ) မရသေးသဖြင့် အားနည်းကာ၊ ယခုဘဝတွင်သာ အကျိုးပေးနိုင်သော "ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနိယကံ" ဖြစ်သည်။ (ပထမကုသိုလ်ဇော ချက်ချင်းအကျိုးပေးရန်အတွက်မူ ပစ္စယဓမ္မိကသမ္ပဒါ၊ စေတနာသမ္ပဒါ၊ ဂုဏတိရေကသမ္ပဒါ၊ ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိ ဟူသော သမ္ပဒါ ၄ ချက် ပြည့်စုံရန် လိုအပ်ပါသည်။) ယခုဘဝ အကျိုးမပေးနိုင်လျှင် အဟောသိကံ ဖြစ်သွားပါသည်။ ၇ ကြိမ်မြောက် သတ္တမဇောမှာမူ ရှေးဇောများ၏ အာသေဝနသတ္တိကို အပြည့်အဝရသဖြင့် အားအကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး ဒုတိယဘဝတွင် ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ပေးနိုင်သော "ဥပပဇ္ဇဝေဒနိယကံ" ဖြစ်ပါသည်။ ကျန်ရှိသော အလယ်ဇော ၅ ချက်သည် နိဗ္ဗာန်မရမချင်း သံသရာတစ်လျှောက်လုံး အခွင့်သာသည့်အခါတိုင်း အကျိုးပေးမည့် "အပရာပရိယဝေဒနိယကံ" များပင် ဖြစ်ကြပါသည်။

ဝိညာဉ် (၆) ပါး ဖြစ်ပေါ်ရန် လိုအပ်သော အကြောင်းတရားများ

ဝိညာဉ်စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာရန် သိပ္ပံပညာက မျက်စိ၊ အာရုံ နှင့် အလင်း စသည့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားများကိုသာ ပြဆိုနိုင်သော်လည်း၊ အဘိဓမ္မာတရားတော်တွင် နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သည့် "မနသိကာရ" (နှလုံးသွင်းမှု) ကိုပါ တိကျစွာ ထည့်သွင်းဟောကြားထားပါသည်။ ဝိညာဉ်တစ်ပါးချင်းစီအတွက် လိုအပ်သော အကြောင်း ၄ ပါးစီမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်။

စက္ခုဝိညာဉ် (မြင်သိစိတ်) ဖြစ်ရန် - စက္ခုပသာဒ (မျက်စိအကြည်ရုပ်)၊ ရူပါရုံ (အဆင်း)၊ အာလောက (အလင်းရောင်) နှင့် မနသိကာရ (နှလုံးသွင်းမှု)။
သောတဝိညာဉ် (ကြားသိစိတ်) ဖြစ်ရန် - သောတပသာဒ (နားအကြည်ရုပ်)၊ သဒ္ဒါရုံ (အသံ)၊ အာကာသ (ဟင်းလင်းပြင်) နှင့် မနသိကာရ (နှလုံးသွင်းမှု)။
ဃာနဝိညာဉ် (နံသိစိတ်) ဖြစ်ရန် - ဃာနပသာဒ (နှာခေါင်းအကြည်ရုပ်)၊ ဂန္ဓာရုံ (အနံ့)၊ ဝါတ (လေ) နှင့် မနသိကာရ (နှလုံးသွင်းမှု)။
ဇိဝှါဝိညာဉ် (အရသာသိစိတ်) ဖြစ်ရန် - ဇိဝှါပသာဒ (လျှာအကြည်ရုပ်)၊ ရသာရုံ (အရသာ)၊ အာပ (တံတွေး/လျှာရည်) နှင့် မနသိကာရ (နှလုံးသွင်းမှု)။
ကာယဝိညာဉ် (ထိသိစိတ်) ဖြစ်ရန် - ကာယပသာဒ (ကိုယ်အကြည်ရုပ်)၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ)၊ ထဒ္ဓပထဝီ (ခပ်မာမာ ပထဝီဓာတ်ခံ) နှင့် မနသိကာရ (နှလုံးသွင်းမှု)။
မနောဝိညာဉ် (သိစိတ်) ဖြစ်ရန် - မနောဒွါရ (ဘဝင်စိတ်)၊ ဓမ္မာရုံ (မနောအာရုံ)၊ ဟဒယဝတ္ထု (နှလုံးအိမ်ဝတ္ထုရုပ်) နှင့် မနသိကာရ (နှလုံးသွင်းမှု) တို့ ပြည့်စုံရန် လိုအပ်ပါသည်။
ပရမတ္ထသစ္စာ နှင့် ခန္ဓာငါးပါး၏ အနိစ္စသဘော

လောကတွင် ခေါ်ဝေါ်နေကြသော "လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာ၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး" စသည်တို့သည် ခေါ်ဝေါ်အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားသော ပညတ်ချက်များ သို့မဟုတ် သမုတိသစ္စာ (Apparent Truth) သာ ဖြစ်ပါသည်။ တကယ့် အစစ်အမှန် ပရမတ္ထသစ္စာ (Real/Ultimate Truth) အရမူ ရုပ်နှင့် နာမ် သို့မဟုတ် ခန္ဓာငါးပါးသာ ရှိပါသည်။

အသံနှင့် နားအကြည်ရုပ် တိုက်မိ၍ အကြားအာရုံ ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ပရမတ္ထသစ္စာရှုထောင့်မှ ပြန်လည်သုံးသပ်ကြည့်ပါက၊ အသံ (သဒ္ဒါရုံ) နှင့် နားအကြည်ရုပ် (သောတပသာဒ) တို့သည် ရုပ်တရားများဖြစ်၍ "ရူပက္ခန္ဓာ" ဖြစ်ပါသည်။ ကြားသိလိုက်သော သောတဝိညာဉ်စိတ်သည် "ဝိညာဏက္ခန္ဓာ" ဖြစ်ပါသည်။ ထိုစိတ်ဖြစ်တိုင်း ယှဉ်တွဲပါဝင်သော စေတသိက် (၇) ပါး (ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ၊ ဧကဂ္ဂတာ၊ ဇီဝိတိန္ဒြေ၊ မနသိကာရ) အနက်မှ ခံစားမှုသဘောသည် "ဝေဒနာက္ခန္ဓာ"၊ အသံကို မှတ်သားမှုသဘောသည် "သညာက္ခန္ဓာ" နှင့် ကြွင်းကျန်သော စေတနာအစရှိသည့် စေ့ဆော်ပြုပြင်ပေးတတ်သော စေတသိက်များသည် "သင်္ခါရက္ခန္ဓာ" အဖြစ် အသီးသီး ဖြစ်ပေါ်ကြပါသည်။

ထို့ကြောင့် ကြားသိလိုက်သည့် တစ်ခဏတာလေးအတွင်းမှာပင် ခန္ဓာငါးပါးစလုံး အပြည့်အစုံ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ချုပ်ပျက်သွားခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။ ရေကို အပူပေးလျှင် ရေနွေးငွေ့ဖြစ်၊ အအေးခံလျှင် ရေခဲဖြစ်သွားသော်လည်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ် အချိုးအစား မပြောင်းလဲသကဲ့သို့၊ သတ္တဝါတို့သည် ဘဝသံသရာ တစ်လျှောက်လုံး လူ၊ နတ်၊ တိရစ္ဆာန် စသည်ဖြင့် အပြင်ပန်း ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲနေသော်လည်း အတွင်းသန္တာန်၌မူ ဤ "ခန္ဓာငါးပါး" (ရုပ်နာမ်ဓမ္မသင်္ခါရ) များသာ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤအမှန်တရားကို သိမြင်ပါက "ငါ" ဟု စွဲလမ်းနေသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အလိုလို ပြုတ်ကင်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဓမ္မအနှစ်ချုပ်နှင့် လက်တွေ့ဘဝ အသုံးချရန် သုံးသပ်ချက်

ဤကဲ့သို့ အနောက်တိုင်းဆေးပညာနှင့် အဘိဓမ္မာတရားတော် နှိုင်းယှဉ်ချက်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် လူသားတို့၏ စိတ်ဖြစ်စဉ်ကို အလွန်ပီပြင်စွာ နားလည်နိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ကောင်းဆိုးအကျိုးပေးမှုကို ဖြစ်စေသော နေရာသည် အခြားစိတ်များမဟုတ်ဘဲ "ဇောစိတ်" (Javana) နေရာ၌သာ ဖြစ်သည်ကို တိကျစွာ သိရှိရပါသည်။ အတိတ်ကံကြောင့် ရရှိလာသော မြင်ရ၊ ကြားရ၊ နံရ၊ စားရ၊ ထိတွေ့ရခြင်းဟူသော "ဝိပါက်စိတ်" များကို ကျွန်ုပ်တို့ ပြင်ဆင်၍ မရနိုင်ပါ။ သို့သော် ထိုအာရုံများအပေါ် တုံ့ပြန်မည့် "ဇောစိတ်" ကိုမူ ယောနိသော မနသိကာရ (သင့်တင့်မှန်ကန်စွာ နှလုံးသွင်းခြင်း) ဖြင့် ကုသိုလ်ဇောဖြစ်အောင် ပြုပြင်နိုင်စွမ်း ရှိပါသည်။

ဤသဘောတရားကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ယမကဝဂ်တွင် စက္ခုပါလမထေရ် နှင့် မဋ္ဌကုဏ္ဍလီလုလင် တို့၏ ဇာတ်လမ်းများကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါအတိုင်း ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။

"မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ၊ မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ။
မနသာ စေ ပဒုဋ္ဌေန၊ ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ။
တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ၊ စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒံ။"
"နာမ်ခန္ဓာ (လေးပါး)တို့သည် စိတ်လျှင် ရှေ့သွားရှိကုန်၏၊ စိတ်လျှင် အကြီးအမှူး ရှိကုန်၏။ စိတ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။ ပြစ်မှားလိုသော စိတ်ဖြင့် အကယ်၍ ပြောဆိုသော် လည်းကောင်း၊ ပြုလုပ်သော် လည်းကောင်း၊ ကြံစည်သော် လည်း ကောင်း ထို (ပြောဆို ပြုလုပ် ကြံစည်မှု) ကြောင့် လှည်းဘီးသည် ဝန်ဆောင် နွား၏ခြေရာသို့ အစဉ်လိုက်ဘိ သကဲ့သို့ ထိုသူသို့ ဆင်းရဲသည် အစဉ်လိုက်လေ၏။"
"မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ၊ မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ။
မနသာ စေ ပသန္နေန၊ ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ။
တတော နံ သုခမနွေတိ၊ ဆာယာဝ အနပါယိနီ။"
"နာမ်ခန္ဓာ(လေးပါး)တို့သည် စိတ်လျှင် ရှေ့သွားရှိကုန်၏။ စိတ်လျှင် အကြီးအမှူး ရှိကုန်၏။ စိတ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။ သန့်ရှင်းကြည်လင်သော စိတ်ဖြင့် အကယ်၍ ပြောဆိုသော် လည်းကောင်း၊ ပြုလုပ်သော် လည်းကောင်း၊ ကြံစည်သော် လည်းကောင်း ထို (ပြောဆို ပြုလုပ် ကြံစည်မှု) ကြောင့် အရိပ်သည် (လူကို) မစွန့်မူ၍ အစဉ်လိုက် သကဲ့သို့ ထိုသူသို့ ချမ်းသာသည် အစဉ်လိုက်လေ၏။"
နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် လက်တွေ့ဘဝတွင် လောကီအာရုံများနှင့် ကြုံတွေ့ရတိုင်း အတိတ်ကံ၏ အကျိုးဆက် (ဝိပါက်) ဟု နားလည်ထားရပါမည်။ သို့သော် ထိုအာရုံကို တုံ့ပြန်မည့် ဇော ၇ ကြိမ်တွင်ကား လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ အစား၊ သတိတရားလက်ကိုင်ထား၍ "ယောနိသော မနသိကာရ" ဖြင့် နှလုံးသွင်းနိုင်ရန် ကြိုးစားရပါမည်။ ထိုသို့ မှန်ကန်စွာ နှလုံးသွင်းနိုင်ပါက မည်သည့်အာရုံနှင့်ပင် ဆုံတွေ့စေကာမူ ကုသိုလ်ဇောများချည်းသာ ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ ဓမ္မပဒဂါထာတော်လာအတိုင်း အရိပ်သည် လူကိုမစွန့်ဘဲ အစဉ်လိုက်သကဲ့သို့ ချမ်းသာသုခများသည် မိမိနောက်သို့ အစဉ်တစိုက် လိုက်ပါလာမည်သာ ဖြစ်ပါကြောင်း ခြုံငုံသုံးသပ် တင်ပြအပ်ပါသည်။

#Abhidhamma #Buddhism #Psychology #Mindfulness #BurmeseDhamma #BuddhistPhilosophy #MindAndBody #InsightMeditation #BuddhistTeaching