ရောဂါနာကျင်မှုကို တရားနဲ့ ဘယ်လိုရင်ဆိုင်မလဲ? ဗုဒ္ဓနည်းကျ ကျန်းမာရေးလမ်းညွှန်

လူသားတို့၏ သမိုင်းကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် ရောဂါဘယဟူသည် ပုဂ္ဂိုလ်၊ လူမျိုး၊ ဘာသာမရွေး ရှောင်လွှဲ၍မရသော ဒုက္ခတစ်ပါးအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်က ပေါ်ထွန်းခဲ့သည့် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆင်းရဲဒုက္ခများကို ကျော်လွှားနိုင်ရေးအတွက် နက်နဲကျယ်ပြန့်သော ကျင့်စဉ်နည်းနာများကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဤသုတေသနအစီရင်ခံစာသည် ဗုဒ္ဓနည်းကျ ရောဂါကုသရေးနည်းလမ်းများဖြစ်သော ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး၊ ဂိရိမာနန္ဒသုတ်လာ သညာ ၁၀-ပါး၊ ဝေဒနာနုပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းနာများ၊ အာနာပါနနှင့် မေတ္တာဘာဝနာ၊ စင်္ကြံလျှောက်ခြင်း၏ ဆေးပညာအကျိုးကျေးဇူးများ၊ ပရိတ်တော်များ၏ သတ္တိနှင့် ဝိနည်းတော်လာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု အပါအဝင် အခြားသော ကုထုံးများကို ခေတ်သစ်ဆေးပညာ၊ စိတ်ပညာနှင့် အာရုံကြောသိပ္ပံ (Neuroscience) ရှုထောင့်များမှ ပေါင်းစပ်ကာ အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ရုပ်ခန္ဓာ၏ ဖောက်ပြန်မှုဝေဒနာကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တည်ငြိမ်မှုဖြင့် မည်သို့ကုစားနိုင်ကြောင်း၊ စိတ်စွမ်းအား (Psychotherapy) သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ရောဂါဘယများကို ကုသရာတွင် မည်မျှထိရောက်မှုရှိကြောင်းကို စာပေကျမ်းဂန် အထောက်အထားများ၊ သမိုင်းဝင် သာဓကများဖြင့် တင်ပြထားသည်။ ထို့အပြင် မျက်မှောက်ခေတ် အနောက်တိုင်း အာရုံကြောသိပ္ပံ၏ တွေ့ရှိချက်များဖြစ်သော နာကျင်မှုခံစားရခြင်းကို ဖြတ်တောက်ခြင်း (Pain Decoupling) နှင့် ဦးနှောက်၏ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်း (Neuroplasticity) တို့သည် ဗုဒ္ဓ၏ တရားရှုမှတ်ခြင်း (Mindfulness Meditation) ကျင့်စဉ်များနှင့် တိုက်ဆိုင်ညီညွတ်နေမှုကိုပါ လေ့လာတင်ပြထားသဖြင့် ဘာသာရေးသက်ဝင်ယုံကြည်မှု သက်သက်သာမက သိပ္ပံနည်းကျ ယုတ္တိဗေဒကို လက်ခံသူတိုင်းအတွက်ပါ ဓမ္မနှင့် သိပ္ပံ ပေါင်းကူးလေ့လာနိုင်ရန် စီစဉ်ရေးသားထားပါသည်။
ရောဂါဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများ (Etiology of Diseases in Buddhism)
ဗုဒ္ဓဒေသနာတော်တွင် သတ္တဝါတို့၌ ရောဂါဝေဒနာ ခံစားရခြင်းသည် အတိတ်ကံတစ်ခုတည်းကြောင့်ဟူ၍ တရားသေ မသတ်မှတ်ထားပေ။ လူအများစုသည် မိမိတို့ခံစားရသမျှသော ဝေဒနာအားလုံးကို အတိတ်ကံကြောင့်ဟု လွဲမှားစွာ ကောက်ယူတတ်ကြသည်။ ဤအယူအဆကို ပယ်ဖျောက်ရန် သံယုတ္တနိကာယ်လာ "သီဝကသုတ်" တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်က မောဠိယသီဝက ပရိဗိုဇ်အား ရောဂါဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း (၈) ချက်ကို ရှင်းလင်းဟောကြားတော်မူခဲ့သည်1။ ထို့ပြင် အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်များတွင်လည်း ရုပ်ခန္ဓာကိုယ် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်း၏ အကြောင်းတရားများကို ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူ၍ အကြောင်း ၄-ပါးဖြင့် ပြဆိုထားသည်3။ အဆိုပါ အကြောင်းတရားများကို မျက်မှောက်ခေတ် ဆေးပညာရှုထောင့်မှ အောက်ပါအတိုင်း နှိုင်းယှဉ်လေ့လာနိုင်သည်။

သီဝကသုတ်လာ သမုဋ္ဌာန် (၈) ပါး
ပါဠိဝေါဟာရ
ခေတ်သစ်ဆေးပညာအရ နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ်ချက်
၁။ သည်းခြေကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါ
ပိတ္တသမုဋ္ဌာန
အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ၊ အသည်းနှင့် သည်းခြေအိတ် ချို့ယွင်းမှုများ1။
၂။ သလိပ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါ
သေမှသမုဋ္ဌာန
အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ၊ အဆုတ်ရောင်၊ ပန်းနာရင်ကျပ်စသော ချွဲသလိပ်နှင့် သက်ဆိုင်သည့် ရောဂါများ1။
၃။ လေကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါ
ဝါတသမုဋ္ဌာန
သွေးပေါင်ချိန်မမှန်ခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်း၊ အကြောနှင့် ကြွက်သားဆိုင်ရာ ရောဂါများ1။
၄။ ဓာတ်သုံးပါးစုံ ဖောက်ပြန်သောရောဂါ
သန္နိပါတိက
ခန္ဓာကိုယ်၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များ အလုံးစုံချို့ယွင်းသွားသော ပြင်းထန်သည့် ရောဂါများ၊ ဥပမာ - သွေးဆိပ်တက်ခြင်း (Sepsis)1။
၅။ ဥတုရာသီကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါ
ဥတုပရိဏာမဇ
ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကြောင့်ဖြစ်သော အပူရှပ်ခြင်း၊ တုပ်ကွေးနှင့် ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်ရောဂါများ1။
၆။ မညီညွတ်သော အနေအထိုင်ကြောင့်
ဝိသမပရိဟာရဇ
အစားအသောက်၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု မမျှတခြင်း၊ ကျန်းမာရေးနှင့် မညီညွတ်သော လူနေမှုပုံစံကြောင့်ဖြစ်သည့် ဆီးချို၊ သွေးတိုး၊ အဝလွန်ရောဂါများ3။
၇။ ပြင်ပမှ လုံ့လပယောဂကြောင့်
ဩပက္ကမိက
မတော်တဆ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်းများ၊ ဓာတ်မတည့်ခြင်းများ၊ အဆိပ်သင့်ခြင်းနှင့် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူရခြင်းများ4။
၈။ အတိတ်ကံကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါ
ကမ္မဝိပါကဇ
အထက်ပါ ၇-ပါးသော အကြောင်းများမှလွဲ၍ အတိတ်အကုသိုလ်ကံ အကျိုးပေးကြောင့် ကုသ၍မရနိုင်သော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် နာတာရှည်ရောဂါများ1။

ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော ကူးစက်ရောဂါများနှင့် နာတာရှည်ရောဂါ အများစုသည် ဥတုကြောင့်၊ အာဟာရကြောင့်၊ စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်နေခြင်းဖြစ်ရာ ဗုဒ္ဓ၏ဟောကြားချက်များသည် ခေတ်သစ်ကျန်းမာရေးသိပ္ပံနှင့် အပြည့်အဝ ကိုက်ညီလျက်ရှိသည်။ ရောဂါ၏ မူလဇာစ်မြစ်ကို မှန်ကန်စွာ ရှာဖွေပိုင်းခြားနိုင်မှသာလျှင် မှန်ကန်သော ကုထုံးကို ပေးစွမ်းနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ဤသီဝကသုတ်က ရှင်းလင်းစွာ ပြဆိုထားသည်။
ဆူးနှစ်ချောင်း သီအိုရီနှင့် အာရုံကြောသိပ္ပံဆိုင်ရာ ရှုထောင့် (The "Two Arrows" Theory and Neuroscience)
ရောဂါဝေဒနာကို ကုစားရာတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအကျဆုံးနှင့် သိပ္ပံနည်းအကျဆုံး ချဉ်းကပ်မှုမှာ "ဆူးနှစ်ချောင်း" (Two Arrows) သီအိုရီဖြစ်သည်။ သလ္လတ္ထသုတ်တွင် ဟောကြားထားသော ဤသီအိုရီအရ ပထမဆူးသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှု (Physical Pain) ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းကို သာမန်လူသားမှစ၍ ရဟန္တာအထိ မည်သူမျှ ရှောင်လွှဲ၍မရပေ5။ ခန္ဓာကိုယ်၌ ရောဂါဖြစ်လာလျှင် နာကျင်မှုဆင်ဆာများက ဦးနှောက်သို့ အချက်ပြမည်သာဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုနာကျင်မှုကြောင့် 'ငါ့မှာမှ ဖြစ်ရလေခြင်း'၊ 'ငါသေတော့မှာလား' ဟူ၍ ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ ဒေါသထွက်ခြင်း၊ ငိုကြွေးပူပန်ခြင်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ဒုတိယဆူး (Mental Suffering သို့မဟုတ် Affective Pain) ဖြင့် ထပ်မံထိုးစိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်5။
မျက်မှောက်ခေတ် အာရုံကြောသိပ္ပံ (Neuroscience) ၏ လေ့လာချက်များအရ၊ သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး နာကျင်မှုကို ခံစားရသောအခါ ဦးနှောက်၏ အာရုံခံအစိတ်အပိုင်းများ (Somatosensory cortex) သာမက၊ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် စိတ်ခံစားမှုကို ထိန်းချုပ်သော အစိတ်အပိုင်းများ (Amygdala, Prefrontal Cortex - PFC) ပါ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပြင်းထန်စွာ အလုပ်လုပ်ကြသည်8။ ဆိုလိုသည်မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှုနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြောက်ရွံ့မှုတို့သည် ဦးနှောက်အတွင်း၌ ခိုင်မာစွာ ချိတ်ဆက်နေသည်။
သို့ရာတွင် ဝိပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် (Mindfulness) ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကျင့်ကြံသူများ (Long-term meditators) ကို EEG (Electroencephalography) နှင့် fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging) စက်များဖြင့် စမ်းသပ်ကြည့်သောအခါ အံ့ဩဖွယ်ရာ တွေ့ရှိချက်များကို ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ တရားထိုင်သူများတွင် နာကျင်မှုကိုသိသော အာရုံခံအစိတ်အပိုင်း (Sensory) နှင့် ယင်းအပေါ် ကြောက်ရွံ့ခံစားတုံ့ပြန်သော အစိတ်အပိုင်း (Affective) တို့အကြား ဆက်သွယ်မှု ပြတ်တောက်သွားသည် (Pain Decoupling) ကို အထောက်အထား ခိုင်လုံစွာ တွေ့ရှိရသည်8။ ၎င်းတို့သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှုကို သိရှိသော်လည်း ဦးနှောက်၏ Amygdala နှင့် PFC တို့က ၎င်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခအဖြစ် ဘာသာမပြန်တော့ပေ8။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ဗုဒ္ဓဟောကြားခဲ့သော အနတ္တသဘောကို သိမြင်ခြင်းဖြင့် 'ငါနာသည်' ဟူသော အမှတ်လွဲမှားမှုကို ဖြတ်တောက်လိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယဆူး စူးဝင်ခြင်းမှ အောင်မြင်စွာ ကာကွယ်နိုင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်5။
ထို့အပြင် တရားအားထုတ်မှု ရင့်ကျက်လာပါက ဦးနှောက်၏ အထက်ပိုင်းမှ အောက်ပိုင်းသို့ ထိန်းချုပ်မှု (Top-down inhibition) အားကောင်းလာပြီး၊ သွေးလွှတ်ကြောနှင့် အာရုံကြောများမှတစ်ဆင့် တက်လာသော ပထမဆူး၏ နာကျင်မှုလှိုင်းများ (Ascending nociceptive signals) ကိုပါ လျော့ကျသွားစေကြောင်း သိပ္ပံပညာရှင်များက မှတ်တမ်းတင်ထားသည်9။ ဤသည်မှာ တရားထိုင်ခြင်းဖြင့် ဦးနှောက်၏ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်နှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်းရှိသော Neuroplasticity သဘောတရားကို သက်သေပြနေခြင်းဖြစ်သည်။
ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး - စိတ်စွမ်းအားဖြင့် ရောဂါကုစားခြင်း (Psychotherapy and the 7 Factors of Awakening)
ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အထင်ရှားဆုံးသော ရောဂါကုထုံးများအနက် 'ဗောဇ္ဈင်တရား' သည် ထိပ်ဆုံးမှ ပါဝင်သည်။ ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကိုယ်တိုင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သော ဒေသနာဖြစ်ပြီး ပရိတ်ကြီး (၁၁) သုတ်တွင်လည်း ပါဝင်သည်12။ "ရောဂါကုစား စိတ်စွမ်းအား" ဟူသော မျက်မှောက်ခေတ် စိတ်ရောဂါကုသမှုဆိုင်ရာ အယူအဆ (Psychotherapy) သည် ဗောဇ္ဈင်တရားတော်၏ အနှစ်သာရပင်ဖြစ်ကြောင်း ဓမ္မပညာရှင်များက မိန့်ဆိုထားသည်14။ ဗောဇ္ဈင်ဟူသည် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်ခြင်းငှာ ကျင့်ကြံရမည့် အင်္ဂါရပ် (၇) ပါးဖြစ်သော်လည်း၊ ယင်းတရားတို့ကို အဆင့်ဆင့် စူးစိုက်ပွားများခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ ဟော်မုန်းပြောင်းလဲမှုများနှင့် အာရုံကြောစနစ်များကို တည်ငြိမ်စေကာ ရောဂါဝေဒနာများကို လက်တွေ့ ပျောက်ကင်းစေနိုင်စွမ်းရှိသည်။

ဗောဇ္ဈင်အင်္ဂါရပ်
ဓမ္မအဓိပ္ပာယ်
စိတ်ပိုင်း/ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆေးပညာ သက်ရောက်မှု
၁။ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်
မိမိ၏ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ဝေဒနာများကို မျက်ခြေမပြတ် သတိဖြင့် စောင့်ကြည့်ခြင်း15။
သတိကပ်ခြင်း (Mindfulness) သည် စိတ်ဖိစီးမှုဟော်မုန်း Cortisol ကို လျှော့ချပေးပြီး ဦးနှောက်၏ အာရုံစူးစိုက်မှုစနစ်ကို နှိုးဆွပေးသည်။
၂။ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်
ရောဂါဝေဒနာသည် မမြဲ (အနိစ္စ)၊ ဆင်းရဲ (ဒုက္ခ)၊ မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ် (အနတ္တ) ဟု မှန်ကန်စွာ ဝေဖန်ပိုင်းခြား သိမြင်ခြင်း17။
သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း (Cognitive Restructuring) ဖြစ်ပြီး၊ ရောဂါအပေါ် ကြောက်ရွံ့မှုကို ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်မှုဖြင့် အစားထိုးသည်။
၃။ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်
ဆင်းရဲဝေဒနာကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ရန်နှင့် ကုသိုလ်တရားများ တိုးပွားလာစေရန် ရွှင်လန်းတက်ကြွစွာ အားထုတ်ခြင်း16။
စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှု (Depression) ကို ကာကွယ်ပေးပြီး ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ် (Immune response) ကို တက်ကြွစေသည်။
၄။ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်
ရုပ်နာမ်သဘာဝကို နားလည်လာသဖြင့် ညစ်နွမ်းမှုများကင်းစင်ကာ စိတ်တွင်း၌ ကြည်နူးနှစ်သက်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း17။
ဤအဆင့်တွင် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ Endorphins နှင့် Dopamine ကဲ့သို့သော သဘာဝ အကိုက်အခဲပျောက် ဟော်မုန်းများ အမြောက်အမြား ထွက်ရှိလာတတ်သည်။
၅။ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်
နှစ်သက်မှုပီတိ အားကောင်းလာသည်နှင့်အမျှ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ပူပန်မှုကင်းကာ ငြိမ်းအေးလာခြင်း17။
Parasympathetic nervous system ကို နှိုးဆွပေးသဖြင့် သွေးပေါင်ချိန်ကျဆင်းကာ နှလုံးခုန်နှုန်းကို မှန်ကန်စေပြီး အနာကျက်မြန်စေသည်။
၆။ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်
စိတ်သည် ဝေဒနာအပေါ် တုန်လှုပ်မှုမရှိတော့ဘဲ ခိုင်မြဲစွာ တည်ငြိမ်လာခြင်း17။
ဦးနှောက်လှိုင်းများ (Alpha and Theta waves) တည်ငြိမ်လာပြီး နာကျင်မှုခံစားရခြင်းကို ဆက်သွယ်မှုဖြတ်တောက် (Pain Decoupling) ပေးသည်။
၇။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်
နာကျင်မှုနှင့် သက်သာမှု နှစ်ခုစလုံးအပေါ် အစွန်းမရောက်ဘဲ အညီအမျှ လျစ်လျူရှုနိုင်စွမ်းရှိလာခြင်း17။
ဒုတိယဆူး (Mental Suffering) ကို အပြီးတိုင် ဖယ်ရှားနိုင်သော အမြင့်ဆုံး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြံ့ခိုင်မှု (Emotional Equanimity) ဖြစ်သည်။

စာပေကျမ်းဂန်များအရ ရှင်မဟာကဿပမထေရ်ကြီးနှင့် ရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်ကြီးတို့ ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာတော်မူစဉ် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် ကြွရောက်၍ ဗောဇ္ဈင် (၇) ပါး တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်3။ ထိုတရားကို နာယူပွားများပြီးနောက် မထေရ်ကြီးနှစ်ပါးလုံး ရောဂါဝေဒနာများ ချက်ချင်းပျောက်ကင်းသွားခဲ့သည်။ အလားတူပင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် မကျန်းမမာဖြစ်တော်မူစဉ် ရှင်မဟာစုန္ဒမထေရ်အား ဗောဇ္ဈင်သုတ်ကို ရွတ်ဖတ်စေပြီး နာယူပွားများကာ ရောဂါဝေဒနာမှ ပျောက်ကင်းတော်မူခဲ့သည်3။ ဤသာဓကများသည် သာမန်ယုံကြည်မှုသက်သက်မဟုတ်ဘဲ၊ တရားဓမ္မကို နက်နဲစွာ ဆင်ခြင်နှလုံးသွင်းခြင်းဖြင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြည်နူးငြိမ်းအေးမှု (ပီတိနှင့် ပဿဒ္ဓိ) အားကောင်းလာကာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆဲလ်များ၊ သွေးလှည့်ပတ်မှုစနစ်များကို အကောင်းမြင်ဘက်သို့ ပြောင်းလဲစေသော သဘာဝ Mind-Body Healing ကုထုံးကို သက်သေပြနေခြင်းဖြစ်သည်။
ဂိရိမာနန္ဒသုတ်လာ သညာ ၁၀-ပါး (The Ten Perceptions for Healing)
အရှင်ဂိရိမာနန္ဒမထေရ် ပြင်းထန်စွာ မကျန်းမမာဖြစ်ချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်က အရှင်အာနန္ဒာမှတစ်ဆင့် ရောဂါပျောက်ငြိမ်းစေရန် ရည်ရွယ်၍ 'သညာ ၁၀-ပါး' ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်18။ အရှင်ဂိရိမာနန္ဒမထေရ်သည် အဆိုပါ သညာ ၁၀-ပါးကို ကြားနာဆင်ခြင်လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ခံစားနေရသော ရောဂါဝေဒနာများသည် ပိန်ကြာဖက်ပေါ် ရေမတင်သကဲ့သို့ အလျင်အမြန် ပျောက်ကင်းသွားခဲ့သည်19။ ဤသညာ ၁၀-ပါးသည် ရုပ်ခန္ဓာ၏ မမြဲသောသဘော၊ ဆင်းရဲသောသဘောများကို မှန်ကန်စွာ ရှုမြင်စေခြင်းဖြင့် ဝေဒနာအပေါ် စွဲလမ်းမှုကို ဖယ်ခွာပေးသော အဆင့်မြင့် သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ကုထုံး (Cognitive Behavioral Restructuring) တစ်ခုဖြစ်သည်။

သညာအမည်
ကျင့်စဉ်သဘောတရားနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးမှု
၁။ အနိစ္စသညာ
ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ မမြဲသောသဘောကို ဆင်ခြင်ခြင်း18။ ရောဂါဝေဒနာသည်လည်း မမြဲ၊ အမြဲတမ်း နာကျင်နေမည်မဟုတ်ဟု သိမြင်သဖြင့် စိတ်သက်သာရာရစေသည်။
၂။ အနတ္တသညာ
အတွင်း၊ အပ အာယတန (၆) ပါးတို့၌ ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာမဟုတ်၊ အစိုးမရသော သဘောကို ဆင်ခြင်ခြင်း18။ 'ငါနာတယ်' ဟု မမှတ်ဘဲ သဘာဝအတိုင်း ဖောက်ပြန်ခြင်းဟု ရှုမြင်ခြင်း5။
၃။ အသုဘသညာ
ခန္ဓာကိုယ်သည် မတင့်တယ်ဖွယ်ရာ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ အစုအဝေးဖြစ်ကြောင်း ဆင်ခြင်ခြင်း18။ ဤသို့ဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် တွယ်တာမှုကို လျှော့ချစေသည်။
၄။ အာဒီနဝသညာ
ခန္ဓာကိုယ်သည် ရောဂါဝေဒနာမျိုးစုံတို့၏ တည်ရာ၊ စုဝေးရာဖြစ်ကြောင်း အပြစ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်း18။ ဖျားနာခြင်းသည် ဤခန္ဓာ၏ ဓမ္မတာသဘာဝဖြစ်ကြောင်း လက်ခံလာနိုင်ခြင်း။
၅။ ပဟာနသညာ
ဖြစ်ပေါ်လာသော အကုသိုလ်ဝိတက်များ (ကာမ၊ ဗျာပါဒ၊ ဝိဟိံသာ) ကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း18။ နာကျင်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေါသနှင့် ကြောက်ရွံ့မှုကို ဖယ်ရှားခြင်း။
၆။ ဝိရာဂသညာ
တဏှာကင်းပြတ်ရာ နိဗ္ဗာန်၏ ငြိမ်သက်မွန်မြတ်ပုံကို ဆင်ခြင်ခြင်း18။
၇။ နိရောဓသညာ
သင်္ခါရအပေါင်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်ခြင်း18။
၈။ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညာ
လောကအားလုံး၌ မမွေ့လျော်ဖွယ်ရာဟု ဆင်ခြင်ကာ စွဲလမ်းမှု ဥပါဒါန်တို့ကို စွန့်လွှတ်ခြင်း18။
၉။ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္ဆာသညာ
သင်္ခါရတရား (ပြုပြင်စီရင်ထားသမျှ တရား) အားလုံးတို့၌ ငြီးငွေ့စက်ဆုပ်ခြင်း18။
၁၀။ အာနာပါနဿတိ
ဝင်လေထွက်လေကို သတိကပ်၍ ရှုမှတ်ခြင်း18။ ဤသည်မှာ စိတ်ကို ချက်ချင်းတည်ငြိမ်စေသော (Grounding) ကျင့်စဉ်ဖြစ်သည်။

ဤသညာ ၁၀-ပါးကို လေ့လာပါက ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှုကို တိုက်ရိုက်ကုသခြင်းထက် နာကျင်မှုကို လက်ခံသည့် စိတ်၏ဖွဲ့စည်းပုံကို ပြောင်းလဲပေးခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ အထူးသဖြင့် ဒဿမမြောက်ဖြစ်သော အာနာပါနဿတိ (ဝင်လေထွက်လေ ရှုမှတ်ခြင်း) သည် အသက်ရှူနှုန်းကို မှန်ကန်စေပြီး၊ သွေးလည်ပတ်မှုကို ကောင်းမွန်စေကာ စိတ်ကို ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်တွင် ရပ်တည်နိုင်စေရန် အမြန်ဆုံး ကူညီပေးနိုင်သော လက်တွေ့ကျင့်စဉ်ဖြစ်သည်။
ဝိပဿနာနှင့် ဝေဒနာနုပဿနာ (Vipassana and Pain Management)
ရောဂါဝေဒနာကို ရှောင်လွှဲမရသည့်တိုင် ယင်းဝေဒနာကို ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံအဖြစ် ပြောင်းလဲရှုမှတ်သည့် ဝေဒနာနုပဿနာ (Vedananupassana) ကျင့်စဉ်သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျော်ကြားလှသော လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးတို့၏ တရားကျင့်စဉ်များတွင် အဓိကပါဝင်သည်21။ "ရောဂါပျောက်ဆေး မဂ်ရေအေး" ဟူသော ဆောင်ပုဒ်အတိုင်း ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ကိလေသာရောဂါကိုသာမက ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဝေဒနာကိုပါ ပြိုကွဲသွားစေနိုင်သည်21။
ဝေဒနာပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ယင်းဝေဒနာကို ပျောက်ကင်းအောင် အတင်းဖိနှိပ်ခြင်းမျိုး မပြုလုပ်ဘဲ၊ ဝေဒနာ၏ ဖြစ်ပေါ်လာမှု (ဥပါဒ်)၊ တည်ရှိနေမှု (ဌီ)၊ ပျက်စီးသွားမှု (ဘင်) တို့ကို စူးစိုက်ရှုမှတ်ရသည်။ နာကျင်မှုသည် တစ်ဆက်တည်း မဟုတ်ဘဲ အခိုက်အတန့်လေးများအဖြစ် ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လျက်၊ ပျက်စီးလျက် ရှိနေသည်ကို မြင်အောင်ကြည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ မဟာဘုတ်တို့၏ ဖောက်ပြန်မှု ဖြစ်ပျက်ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့သိလာသောအခါ ဝေဒနာအပေါ် ကြောက်ရွံ့ခြင်း သို့မဟုတ် ဒေါသဖြစ်ခြင်း (Aversion) ကင်းစင်သွားပြီး၊ ဝေဒနာသည်ပင်လျှင် မဂ်ဖိုလ်ရရေးအတွက် တရားပြပေးနေသော ဆရာတစ်ဆူအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်10။
အချို့သော ကမ္မဋ္ဌာန်းရဟန်းများသည် ရောဂါဝေဒနာ ပြင်းထန်စွာ ခံစားရစဉ်အတွင်း ဤရောဂါမပျောက်မီ အရဟတ္တဖိုလ်ရအောင် အားထုတ်မည်ဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုကာ ကျင့်ကြံရာမှ ရောဂါလည်းပျောက်၊ ရဟန္တာလည်းဖြစ်သွားသော "ရောဂသမသီသီ" ရဟန္တာများ သာသနာတော်တွင် ရှိခဲ့ဖူးသည်4။ ၎င်းသည် လူသားတို့၏ စိတ်စွမ်းအင်နှင့် ဇွဲလုံ့လသည် အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိပါက မည်မျှ ကြီးမားသော ကိုယ်ခံအားစနစ် (Immune response) ကို နှိုးဆွပေးနိုင်ကြောင်း ပြသနေသည်။
အာနာပါနနှင့် မေတ္တာဘာဝနာ၏ အနာကျက်စေမှု စွမ်းအင် (Healing Power of Breath and Loving-Kindness)
ဝိပဿနာအပြင် အာနာပါန (ထွက်လေဝင်လေ ရှုမှတ်ခြင်း) နှင့် မေတ္တာဘာဝနာ (Metta / Loving-Kindness Meditation) တို့သည်လည်း ရောဂါကုသရေးတွင် ကြီးမားသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်း ပွားများခြင်းကြောင့် (၁) စိတ်တည်ငြိမ်၍ ချမ်းသာခြင်း၊ (၂) အတွေးအမြင်မှန်ခြင်း၊ (၃) အကြံကောင်းများပေါ်ခြင်း၊ (၄) ကျန်းမာရေးရရှိခြင်း ဟူသော အကျိုးကျေးဇူးများကို ရရှိစေနိုင်သည်25။ ထို့ပြင် အာနာပါနကို အခြေခံ၍ ဝိပဿနာသို့ အလွယ်တကူ ကူးပြောင်းနိုင်သည်25။
မေတ္တာဘာဝနာနှင့် ပတ်သက်၍လည်း မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်တွင် တရားမထိုင်မီ ရှေးဦးစွာ မိမိကိုယ်ကို လည်းကောင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သတ္တဝါအပေါင်းကို လည်းကောင်း မေတ္တာပို့ရန် လမ်းညွှန်ထားသည်26။ မေတ္တာပို့သခြင်းသည် စိတ်ကို နူးညံ့သိမ်မွေ့စေပြီး ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ပေးသည်။ ရှင်မဟာပဋာစာရီနှင့် နကုလပိတာဒါယကာ တို့၏ သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်များကို လေ့လာကြည့်လျှင် မိသားစုဝင်များ သေဆုံးမှုကြောင့်ဖြစ်စေ၊ နာတာရှည်ရောဂါကြောင့်ဖြစ်စေ ပြင်းထန်သော စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှု (Trauma and Grief) များကို ခံစားရချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ မေတ္တာဓာတ်နှင့် တရားဓမ္မသည် ၎င်းတို့၏ စိတ်ရောဂါများကို အပြည့်အဝ ကုစားပေးနိုင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်3။ ခေတ်သစ်သုတေသနများ (LKM - Loving Kindness Meditation Studies) အရလည်း မေတ္တာဘာဝနာသည် အပြုသဘောဆောင်သော စိတ်ခံစားမှုများကို တိုးပွားစေပြီး နာကျင်မှုကို သိသိသာသာ လျော့ကျစေကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်8။
ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး (Physical Health through Walking Meditation)
ဗုဒ္ဓဘာသာသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာကိုသာ ဦးစားပေးသည်မဟုတ်ဘဲ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးအတွက်လည်း လက်တွေ့ကျသော လမ်းညွှန်မှုများစွာ ရှိပါသည်။ အထူးသဖြင့် စင်္ကြံလျှောက်ခြင်း (Walking Meditation / Cankama) သည် ရဟန်းရှင်လူတိုင်းအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်သော ကျန်းမာရေးနှင့် တရားရှုမှတ်ခြင်း ပေါင်းစပ်ကျင့်စဉ် ဖြစ်သည်။

စင်္ကြံလျှောက်ခြင်း၏ အကျိုး ၅-ပါး (အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်)
ဆေးပညာရှုထောင့်မှ ဇီဝကမ္မဗေဒဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု
၁။ ခရီးရှည် သွားနိုင်ခြင်း27
ခြေထောက်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်း ကြွက်သားများကို သန်စွမ်းစေပြီး ကြံ့ခိုင်မှု (Stamina) တိုးတက်စေသည်။
၂။ ကြိုးစား အားထုတ်နိုင်ခြင်း (ဝီရိယရှိခြင်း)27
သွေးလှည့်ပတ်မှုစနစ်ကို ကောင်းမွန်စေပြီး ဦးနှောက်သို့ အောက်ဆီဂျင်ရောက်ရှိမှု များပြားကာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို လျော့ကျစေသည်။
၃။ အနာရောဂါ ကင်းခြင်း (အပ္ပါဗာဓ)27
နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများ၊ ဆီးချိုနှင့် အဝလွန်ခြင်းတို့ကို ကာကွယ်ပေးပြီး ကိုယ်ခံစွမ်းအား (Immunity) ကို မြှင့်တင်ပေးသည်။
၄။ အစာအာဟာရ ကောင်းစွာ ကြေကျက်နိုင်ခြင်း27
အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်း လှုပ်ရှားမှု (Peristalsis) ကို အားပေးသဖြင့် အစာကြေလွယ်စေပြီး ဝမ်းချုပ်ခြင်းကို တားဆီးပေးသည်။
၅။ သမာဓိသည် ကြာမြင့်စွာ တည်တံ့နိုင်ခြင်း27
လှုပ်ရှားနေစဉ် ရရှိသော သမာဓိ (Kinesthetic mindfulness) သည် ထိုင်စဉ်ရသော သမာဓိထက် ပိုမိုခိုင်မြဲပြီး လက်တွေ့ဘဝတွင် အသုံးချရ လွယ်ကူသည်။

ထို့အပြင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရှင်ဘုရင်ဖြစ်သော ကောသလမင်းကြီးအား အစာကို အလွန်အကျွံမစားဘဲ အတိုင်းအရှည်သိ၍ မျှတအောင်စားရန် (Bhojane Matannuta) ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်29။ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ခြင်း၊ စင်္ကြံလျှောက်ခြင်းကဲ့သို့သော နေ့စဉ် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများ၊ ရိုးရှင်းသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေ နေထိုင်ခြင်းတို့သည် ရောဂါဘယကင်းဝေးရေးအတွက် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ လမ်းညွှန်ခဲ့သော အခြေခံအုတ်မြစ်များ ဖြစ်သည်28။
ဝိနည်းတော်လာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုနှင့် လူမှုရေးကရုဏာ (Healthcare and Compassion in Vinaya)
ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဝိနည်းတော်များတွင် ရဟန်းတော်များ ဖျားနာပါက မည်သို့ပြုစုကုသရမည်ဟူသော စည်းမျဉ်းများ၊ ဆေးဝါးသုံးစွဲခွင့်များနှင့် ပတ်သက်၍ "ဘေသဇ္ဇခန္ဓက" (ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာ အခန်း) တွင် အသေးစိတ် ပညတ်ထားတော်မူသည်31။
မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ မေတ္တာကရုဏာကို အထင်ရှားဆုံးပြသနိုင်သည့် သာဓကမှာ 'ပူတိဂတ္တတိဿ' မထေရ်၏ ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။ အရှင်တိဿသည် တစ်ကိုယ်လုံး အနာစိမ်းများပေါက်ကာ ပြည်ယိုထွက်ပြီး အနံ့အသက်ဆိုးရွားလှသဖြင့် အခြားရဟန်းများကပင် စွန့်ပစ်ထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် အရှင်အာနန္ဒာနှင့်အတူ ကြွရောက်လာပြီး မထေရ်၏ ညစ်ပေနေသော သင်္ကန်းများကို ကိုယ်တိုင်ရေနွေးဖြင့် ပြုတ်လျှော်ပေးကာ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို ကိုယ်တိုင် ရေနွေးဖြင့် သန့်စင်ဆေးကြောပေးခဲ့သည်33။ ဤနေရာတွင် ဗုဒ္ဓသည် ရောဂါသည်အား တရားချည်းသက်သက်ဖြင့်သာ မကုစားဘဲ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သန့်ရှင်းရေးနှင့် ကုသမှုကိုပါ ရှေးဦးစွာ ကိုယ်တိုင်လုပ်ဆောင်ပြခဲ့ခြင်းသည် များစွာမှတ်သားဖွယ်ကောင်းလှသည်။ ထို့နောက် "ရဟန်းတို့၊ ငါဘုရားအား လုပ်ကျွေးပြုစုလိုလျှင် လူနာကို လုပ်ကျွေးပြုစုကြလော့ (Yo bhikkhave mam upatthaheyya so gilanam upatthaheyya)" ဟူ၍ သမိုင်းဝင် မိန့်ခွန်းကို မြွက်ကြားတော်မူခဲ့သည်33။ လူနာပြုစုခြင်းသည် ဘုရားရှင်ကို ပြုစုခြင်းနှင့် ထပ်တူအကျိုးပေးကြောင်း ဤဒေသနာက ဆိုလိုသည်။ ထို့နောက် တိဿမထေရ်အား တရားဟောပြရာ မထေရ်သည် အနာဝေဒနာများကြားမှပင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပြီး ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသွားခဲ့သည်34။
ရဟန်းတော်များ ဆေးကုသခွင့် ဆိုင်ရာ ဝိနည်းစည်းကမ်းများ ရဟန်းတော်များသည် သမားတော်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုခွင့် မရှိပေ။ လူဒါယကာများကို ဆေးကုပေးခြင်း၊ ဆေးဖော်စပ်ပေးခြင်း၊ ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်လုပ်ခြင်း၊ အင်းအိုင်လက်ဖွဲ့များ ပေးခြင်းများသည် ဒါယကာတို့၏ သဒ္ဓါတရားအစစ်အမှန်ကို ပျက်စီးစေသောကြောင့် "ကုလဒူသန" အပြစ် (ဒုက္ကဋ်အာပတ်) သင့်စေသည်32။ သို့ရာတွင် ချွင်းချက်အနေဖြင့် မိမိနှင့် သွေးသားတော်စပ်သော မိဘများ၊ မိမိအား ပြုစုလုပ်ကျွေးနေသူများ၊ ရှင်လောင်းများ၊ အတူနေ တပည့်ရဟန်းများကိုမူ ဆေးကုသခွင့် ပြုထားသည်32။ အကယ်၍ ဒါယကာတစ်ဦးဦးက မိခင်နေမကောင်း၍ ဆေးနည်းညွှန်ပြပါဟု လျှောက်ထားလာပါက တိုက်ရိုက်မညွှန်ပြရဘဲ "မည်သည့်ရောဂါအတွက် မည်သည့်ဆေးက ကောင်းကြောင်း" သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့်သာ (ဥပမာ- ရဟန်းအချင်းချင်း ဆွေးနွေးပြောဆိုသယောင်) ပြောဆိုခွင့်ရှိသည်35။
ထို့အပြင် ဘေးအန္တရာယ်ကြုံတွေ့နေရသော ခရီးသည်များ၊ ဆွေမျိုးမဲ့များ၊ ဒဏ်ရာရလာသူများ၊ ဥပဒေမဲ့ လက်နက်ကိုင်များပင်ဖြစ်လင့်ကစား ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ခိုလှုံလာပါက လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု (Humanitarian ground) အရ ဆေးကုသပေးခွင့် ပြုထားသည်35။ ဤသည်မှာ ရဟန်းသံဃာအဖွဲ့အစည်းကို လောကီစီးပွားရေးနှင့် ကင်းရှင်းစေပြီး၊ လိုအပ်ပါက ကရုဏာရှေ့ထား၍ ကူညီခွင့်ပြုထားသော ဗုဒ္ဓ၏ လွန်စွာမျှတသည့် ဥပဒေရေးရာ ချဉ်းကပ်မှုဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်ဆေးပညာ သမိုင်းတွင် နာမည်ကျော်ကြားသော ဆရာဇီဝက (Jivaka) ကိုယ်တိုင်လည်း ဗုဒ္ဓနှင့် သံဃာတော်များကို ဆေးကုသပေးခဲ့ပြီး ဘေသဇ္ဇခန္ဓက ပေါ်ပေါက်လာရေးအတွက် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်31။
ပရိတ်တော်များ၏ စွမ်းအင်နှင့် သိပ္ပံနည်းကျ အသံလှိုင်းကုထုံး (The Power of Parittas and Acoustic Therapy)
မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် ဖျားနာသောအခါ ပရိတ်တော် (ဥပမာ- ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်၊ ရတနသုတ်၊ မေတ္တသုတ်) များကို ရွတ်ဖတ်နာယူလေ့ရှိကြသည်13။ ပရိတ်ဆိုသည်မှာ အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်တားဆီးပေးခြင်း (Protection) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်13။ သမိုင်းကြောင်းအရ သီဟိုဠ်ကျွန်း ဒုတိယဥပတိဿမင်းလက်ထက်တွင် ဒုဗ္ဘိက္ခဘေးနှင့် ရောဂါဘေးတို့ ဆိုက်ရောက်ရာ ရဟန်းတော်များက ရတနသုတ်ကို ညဉ့်သုံးယံပတ်လုံး ရွတ်ဖတ်ခြင်းဖြင့် ဘေးရန်ကို ငြိမ်းအေးစေခဲ့သည်36။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ပုဂံခေတ် ကျန်စစ်သားမင်းကြီးသည် နန်းတော်သစ်တည်ရာတွင် အရှင်အရဟံအမှူးပြုသော သံဃာ ၄၀၀၈ ပါးကို ပင့်ဖိတ်၍ ပရိတ်တော်များ ရွတ်ဖတ်စေခဲ့ကြောင်း ကျောက်စာအထောက်အထားများ ရှိသည်36။
သိပ္ပံနည်းကျ စိတ်ပညာရှုထောင့်မှ ကြည့်ပါက ပရိတ်တော်များကို ရွတ်ဖတ်ခြင်း၊ နာယူခြင်းသည် လူနာ၏စိတ်ကို အထိတ်တလန့်ဖြစ်မှု (Panic) မှ ကာကွယ်ပေးပြီး လုံခြုံမှု (Sense of security) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထို့ပြင် ပရိတ်တော်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်ပြီး မိမိ၏ လောက၊ သံသရာ နှစ်ဖြာသောအကျိုးကို ယုံကြည်ချက်ဖြင့် အားထုတ်ရွတ်ဆိုပါက သစ္စာစကား၏ အစွမ်း၊ မေတ္တာ၏အစွမ်းတို့ကြောင့် ချက်ချင်း လက်တွေ့အကျိုးခံစားရကြောင်း သမိုင်းဝတ္ထု သာဓကများစွာ ရှိသည်37။ ပရိတ်တော်များမှ ထွက်ပေါ်လာသော ရစ်သမ်ကျသည့် အသံလှိုင်းများ (Acoustic and Mantra therapy) နှင့် ရွတ်ဖတ်သူ၏ မေတ္တာစွမ်းအင်သည် လူနာ၏ အာရုံကြောစနစ်ကို ငြိမ်းအေးစေပြီး နှလုံးခုန်နှုန်းကို မှန်ကန်စေကာ သွေးပေါင်ချိန်ကို ကျဆင်းစေသဖြင့် သဘာဝကျကျ အနာကျက်ခြင်း (Healing process) ကို မြန်ဆန်စေပါသည်။ ထို့ကြောင့် နေမကောင်းသည့်အခါ သံဃာတော်များကို ပင့်ဖိတ်၍ ပရိတ်ရွတ်ခြင်းသည် ယုံကြည်မှုသက်သက်မဟုတ်ဘဲ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုထုံးတစ်မျိုး (Psychotherapy) ပင် ဖြစ်သည်14။
တရားဒေသနာနှင့် လက်တွေ့ဘဝ ဟန်ချက်ညီမှု (Balancing Dhamma with Modern Medicine)
ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အစွန်းတရားများကို ရှောင်ကြဉ်သော မဇ္ဈိမပဋိပဒါ (အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်) ဖြစ်သည်။ ရောဂါဝေဒနာ ခံစားရသည့်အခါ "ကံကြောင့်ဖြစ်တာပဲ" ဟုဆိုကာ ဆေးမကုဘဲ ပစ်ထားရန် ဗုဒ္ဓက မည်သည့်အခါမျှ မသွန်သင်ခဲ့ပေ39။ ဥပမာ - အစာအိမ်ရောင်နာ ရှိနေပါက ထိုရောဂါပျောက်ကင်းရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ခွဲစိတ်ရန် လိုအပ်လာပါကလည်း ယင်းခွဲစိတ်မှုဝေဒနာကို ပျော်ပျော်ကြီး လက်ခံရင်ဆိုင်ရမည် ဖြစ်သည်39။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆေးဝါးနည်းပညာဖြင့် ဖြေရှင်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့ ဖြေရှင်းရာတွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြောက်ရွံ့မှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ ဆင်းရဲဒုက္ခများကို ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး၊ သညာ ၁၀-ပါး အစရှိသော စိတ်စွမ်းအား (Mindfulness & Cognitive approaches) ဖြင့် အကောင်းဆုံး ထိန်းချုပ်ကုသရမည်ဖြစ်သည်။
ခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် မမြဲသော သဘောရှိသည့်အလျောက် တစ်နေ့နေ့တွင် သေချာပေါက် ပျက်စီးရမည် ဖြစ်သည်။ အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရသော အခြေအနေများ (End-of-life care) တွင်ပင်လျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ နာမကျန်းသူ ပြုစုနည်းများသည် များစွာအသုံးဝင်လှသည်။ လူတစ်ဦး သေဆုံးခါနီးတွင် အကြားအာရုံသည် နောက်ဆုံးမှ ချုပ်ငြိမ်းတတ်ရာ40 ထိုအချိန်တွင် တရားစာပေများ ဖတ်ပြခြင်း၊ ပရိတ်တော်များ ရွတ်ဖတ်ပေးခြင်းဖြင့် သေဆုံးသူ၏စိတ်ကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ကူးပြောင်းနိုင်ရန် (Peaceful transition) အကူအညီပေးနိုင်သည်။
နိဂုံး
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် ဗုဒ္ဓနည်းကျ ရောဂါကုသရေးနည်းလမ်းများသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ရောဂါများကို ကုသရာတွင် ခေတ်သစ်ဆေးပညာ၏ အစားထိုးမဟုတ်ဘဲ၊ ဆေးပညာနှင့် ယှဉ်တွဲအသုံးပြုရမည့် လွန်စွာအစွမ်းထက်သော ဖြည့်စွက်ကုထုံး (Complementary and Alternative Medicine) ဖြစ်သည်။ သီဝကသုတ်လာ သမုဋ္ဌာန်များအရ ရောဂါဇာစ်မြစ်ကို သိပ္ပံနည်းကျ ရှုမြင်ခြင်း၊ ဗောဇ္ဈင်တရားနှင့် ဂိရိမာနန္ဒသုတ်လာ သညာ ၁၀-ပါးတို့ဖြင့် ဒုတိယဆူးကို ကာကွယ်ကာ စိတ်ခံစားမှုကို တည်ငြိမ်စေခြင်း၊ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်းဖြင့် နာကျင်မှုကို အသိဉာဏ်အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း၊ စင်္ကြံလျှောက်ခြင်းကဲ့သို့သော လှုပ်ရှားမှုများဖြင့် ကိုယ်လက်ကျန်းမာရေးကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ဝိနည်းတော်လာ ဘေသဇ္ဇခန္ဓက အတိုင်း မေတ္တာကရုဏာဖြင့် လူနာကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းတို့သည် ဗုဒ္ဓ၏ လုံးဝဥဿုံ ပြည့်ဝလှသော ဘက်စုံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု (Holistic Healthcare System) ပင် ဖြစ်ပေသည်။
ဤနည်းနာများသည် ဘာသာရေးယုံကြည်မှု သက်သက်ဘောင်အတွင်း၌သာ ရှိမနေဘဲ ခေတ်သစ် အာရုံကြောသိပ္ပံပညာ (Neuroscience) နှင့် စိတ်ရောဂါကုသမှု (Psychotherapy) တို့၏ သုတေသနပြုချက်များဖြင့်ပါ ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြလျက်ရှိရာ လူမျိုးဘာသာမရွေး လိုက်နာကျင့်သုံးနိုင်သော၊ လူတိုင်းလက်ခံနိုင်သော ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ စိတ်-ရုပ် ကျန်းမာရေး ကုထုံးများအဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိကြောင်း ဤအစီရင်ခံစာဖြင့် လေ့လာတင်ပြအပ်ပါသည်။
This is for informational purposes only. For medical advice or diagnosis, consult a professional.
ဤအစီရင်ခံစာသည် ဗဟုသုတရရှိစေရန် ရည်ရွယ်ရေးသားထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ် သို့မဟုတ် ရောဂါရှာဖွေကုသခြင်းများအတွက် ကျွမ်းကျင်သော ဆရာဝန်များနှင့်သာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။

#ဗုဒ္ဓဒေသနာ #ဗောဇ္ဈင် #ဂိရိမာနန္ဒသုတ် #ဝိပဿနာ #ဝေဒနာနုပဿနာ #အာနာပါန #မေတ္တာဘာဝနာ #ပရိတ်တော် #Mindfulness #Meditation #BuddhismAndScience #MindBodyHealing #Dhamma #Theravada #ဓမ္မလုလင်