သမထယာနိကနှင့် ဝိပဿနာယာနိက — တရားအားထုတ်ရာ လမ်းစဉ်နှစ်မျိုး

၁။ သမထယာနိက လမ်းစဉ်
သမထ ဆိုတာ စိတ်ကို ငြိမ်သက်တည်ကြည်စေတဲ့ အလေ့အကျင့်ဖြစ်ပြီး ယာနိက ဆိုတာ အဲဒီအရာကို ယာဉ် (သို့မဟုတ်) အခြေခံလမ်းအဖြစ် အသုံးပြုသူလို့ နားလည်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သမထယာနိက ဆိုတာ သမထကမ္မဋ္ဌာန်းနဲ့ ဈာန်သမာဓိကို အရင်တည်ဆောက်ပြီး အဲဒီသမာဓိအားကို အခြေခံကာ ဝိပဿနာသို့ ကူးပြောင်းသူ ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ သီလဝိသုဒ္ဓိ (သီလစင်ကြယ်ခြင်း): တရားအားထုတ်မှုရဲ့ အခြေခံဟာ သီလစင်ကြယ်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ သီလက စိတ်ထဲက နောင်တ၊ ပူပန်မှုတွေကို လျော့နည်းစေပြီး သမာဓိဖြစ်ပေါ်ဖို့ အထောက်အကူပြုပါတယ်။

၂။ သမထကမ္မဋ္ဌာန်း လေ့ကျင့်ခြင်း: မိမိနှင့် သင့်လျော်တဲ့ အာနာပါနဿတိ၊ ကသိုဏ်း၊ မေတ္တာဘာဝနာ စတဲ့ သမထကမ္မဋ္ဌာန်းတစ်ခုခုကို အာရုံပြုလေ့ကျင့်ပါတယ်။ ဥပမာ- အာနာပါနဿတိကို လေ့ကျင့်ပါက ဝင်လေထွက်လေကို သတိထားသိနေပြီး စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုတည်းပေါ်မှာ တည်ငြိမ်အောင် လေ့ကျင့်ပါတယ်။

၃။ နိမိတ်နှင့် သမာဓိ: သမထအားကောင်းလာတဲ့အခါ ပရိကမ္မနိမိတ်၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်၊ ပဋိဘာဂနိမိတ် စတဲ့ နိမိတ်အဆင့်တွေ ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။ ဤနိမိတ်များကို အံ့ဖွယ်တစ်ခုအဖြစ် စွဲလမ်းဖို့မဟုတ်ဘဲ သမာဓိတိုးတက်ရေးအတွက် အာရုံအဖြစ်သာ အသုံးချရပါတယ်။

၄။ ဈာန်သမာဓိ: သမာဓိ ရင့်ကျက်လာတဲ့အခါ ပထမဈာန်၊ ဒုတိယဈာန်၊ တတိယဈာန်၊ စတုတ္ထဈာန် စတဲ့ ရူပဈာန်အဆင့်တွေကို ရောက်ရှိနိုင်ပါတယ်။ ဈာန်ရခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်ရခြင်း မဟုတ်ဘဲ ဝိပဿနာဉာဏ်အတွက် စိတ်ကို အလွန်တည်ငြိမ်၊ ကြည်လင်၊ အာရုံစူးစိုက်အားကောင်းအောင် လုပ်ပေးသည့် အခြေခံသာ ဖြစ်ပါတယ်။

၅။ နာမ်ရုပ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း: ဈာန်မှထကာ ထိုသမာဓိအားဖြင့် ကိုယ်နှင့်စိတ်ကို "ငါ၊ သူ၊ သတ္တဝါ" ဆိုတဲ့ ပညတ်အမြင်မှခွာပြီး ရုပ်တရား၊ နာမ်တရား အဖြစ် ပိုင်းခြားသိမြင်အောင် ရှုမှတ်ပါတယ်။ (ဥပမာ- "ငါမြင်တယ်" ဆိုတာထက် မျက်စိ၊ အဆင်းအာရုံ၊ မြင်သိစိတ် စတဲ့ ဆက်စပ်နာမ်ရုပ်တွေ ဘယ်လိုဖြစ်ပေါ်နေသလဲဆိုတာကို ပိုင်းခြားသိမြင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။)

၆။ အကြောင်းကျိုး ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း: နာမ်ရုပ်ဟာ အကြောင်းမဲ့ပေါ်လာတာမဟုတ်ဘဲ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရားအရ အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ ကံ စတဲ့ အကြောင်းတရားတွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ပညာနဲ့ သုံးသပ်သိမြင်ရပါတယ်။

၇။ လက္ခဏာသုံးပါးကို ဝိပဿနာရှုခြင်း: နာမ်ရုပ်တို့၏ အကြောင်းအကျိုးကို ပိုင်းခြားသိလာသောအခါ ထိုသင်္ခါရတရားတွေကို အနိစ္စ (ဖြစ်ပြီးပျက်နေခြင်း)၊ ဒုက္ခ (ဖြစ်ပျက်ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖိစီးခံနေရခြင်း)၊ အနတ္တ (မိမိအလိုအတိုင်း ချုပ်ကိုင်စီမံ၍မရခြင်း) အဖြစ် ထပ်ခါထပ်ခါ ရှုမြင်ပါတယ်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဝိပဿနာဉာဏ်တွေ ရင့်ကျက်လာပြီး မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ဆိုက်ရောက်ပါတယ်။

သမထယာနိက အကျဉ်းချုပ်:
သီလဝိသုဒ္ဓိ ➞ သမထကမ္မဋ္ဌာန်း ➞ နိမိတ်နှင့် သမာဓိ ➞ ဈာန် ➞ နာမ်ရုပ် ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း ➞ အကြောင်းအကျိုး ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း ➞ အနိစ္စ • ဒုက္ခ • အနတ္တ (ဝိပဿနာဉာဏ်) ➞ မဂ် • ဖိုလ် • နိဗ္ဗာန်

၂။ ဝိပဿနာယာနိက လမ်းစဉ်
ဝိပဿနာယာနိကရဲ့ အဓိကထူးခြားချက်က ဝိပဿနာမဝင်ခင် ဈာန်ကို သီးခြားအရင်တည်ဆောက်စရာ မလိုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ သို့သော် “သမာဓိမလိုတဲ့နည်း” လို့တော့ လုံးဝ နားမလည်သင့်ပါဘူး။ ဈာန်အပ္ပနာသမာဓိကို အရင်မတည်ဆောက်ဘဲ ဝိပဿနာအာရုံကို ပိုင်းခြားရှုမြင်ရင်း လိုအပ်တဲ့ သမာဓိအားကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖွံ့ဖြိုးစေခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ သီလဝိသုဒ္ဓိ: သမထယာနိကနည်းတူ သီလကို အခြေခံရပါတယ်။ သီလပျက်စီးပြီး စိတ်မှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ ရှိနေပါက သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ဖွံ့ဖြိုးဖို့ ခက်ခဲပါတယ်။

၂။ ရုပ်နာမ်သဘောကို တိုက်ရိုက်လေ့လာခြင်း: ဈာန်ရအောင် အရင်မလုပ်တော့ဘဲ ခန္ဓာ၊ ဝေဒနာ၊ စိတ်၊ ဓမ္မ (သို့မဟုတ် ရုပ်နှင့်နာမ်) တို့ရဲ့ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်ပျက်သဘောကို တိုက်ရိုက်ပိုင်းခြားလေ့လာပါတယ်။ များသောအားဖြင့် ဓာတ်လေးပါးကမ္မဋ္ဌာန်းမှ စတင်လေ့ရှိပြီး ကိုယ်ခန္ဓာကို မာခြင်း၊ ပျော့ခြင်း၊ ပူခြင်း၊ အေးခြင်း စတဲ့ ရုပ်သဘောတွေအဖြစ် တိုက်ရိုက်လေ့လာပါတယ်။

၃။ သမာဓိအား ဖွံ့ဖြိုးခြင်း: အာရုံကို တိတိကျကျ ဆက်တိုက်သိမြင်နိုင်ဖို့ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာတို့ အတူတကွ ဖွံ့ဖြိုးရပါတယ်။ ဈာန်မရထားသော်လည်း နာမ်ရုပ်ရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှုကို ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်လောက်တဲ့ "ခဏိကသမာဓိ" အား လိုအပ်ပါတယ်။

၄။ ရုပ်တရား ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း: ကိုယ်ခန္ဓာကို “လူတစ်ယောက်၊ ငါ့လက်၊ ငါ့ခြေ” ဆိုတဲ့ ပညတ်အမြင်မှ ခွာ၍ ရုပ်တရားတွေရဲ့ သဘာဝအစစ်အမှန်အထိ ခွဲခြားလေ့လာပါတယ်။

၅။ နာမ်တရား ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း: စိတ်တစ်ခုတည်းသာမက စိတ်နှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ စတဲ့ စေတသိက်တရားတွေကိုပါ ပိုင်းခြားသိမြင်ရပါတယ်။ “ငါခံစားနေရတယ်၊ ငါစဉ်းစားနေတယ်” ဆိုတာထက် “ခံစားမှုဝေဒနာ ဖြစ်နေတယ်၊ စိတ်နဲ့ စေတသိက်တရားတွေ အကြောင်းပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေတယ်” ဆိုတဲ့ ယထာဘူတအမြင်ကို မွေးမြူပါတယ်။

၆။ အကြောင်းအကျိုး ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း: ရုပ်နာမ်တို့ဟာ အကြောင်းမဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာတာ မဟုတ်ကြောင်း ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အကြောင်းအကျိုးသဘောကို ဆက်လက် ပိုင်းခြားသိမြင်ရပါတယ်။

၇။ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ရှုမြင်ခြင်း: ဖြစ်လာသမျှ ပျက်သွားခြင်း (အနိစ္စ)၊ အမြဲတမ်းတည်အောင် မထားနိုင်ဘဲ ဖိစီးနှိပ်စက်ခံရခြင်း (ဒုက္ခ)၊ မိမိအလိုအတိုင်း အမိန့်ပေး ချုပ်ကိုင်၍မရခြင်း (အနတ္တ) သဘောတရားများကို စာတွေ့မျှသာမဟုတ်ဘဲ ကိုယ်တိုင် ဉာဏ်ဖြင့် ထပ်ခါထပ်ခါ ထိုးထွင်းသိမြင်အောင် ရှုမှတ်ရပါတယ်။

၈။ ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်ကျက်ခြင်း: ဝိပဿနာအားကောင်းလာသည်နှင့်အမျှ ဖြစ်ပျက်မှုကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာမြင်လာခြင်း၊ သင်္ခါရတရားတွေအပေါ် ငြီးငွေ့လာခြင်း၊ လွတ်မြောက်လိုစိတ်ဖြစ်ခြင်း၊ ဥပေက္ခာဖြစ်လာခြင်း စတဲ့ ဉာဏ်အဆင့်တွေ ရင့်ကျက်လာပြီး နောက်ဆုံးတွင် မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်တို့ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုပါတယ်။

ဝိပဿနာယာနိက အကျဉ်းချုပ်:
သီလဝိသုဒ္ဓိ ➞ ရုပ်နာမ်သဘောကို တိုက်ရိုက်လေ့လာခြင်း ➞ လိုအပ်သော သမာဓိအား ဖွံ့ဖြိုးခြင်း ➞ ရုပ်တရား/နာမ်တရား ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း ➞ အကြောင်းအကျိုး ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း ➞ အနိစ္စ • ဒုက္ခ • အနတ္တ ➞ ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်ကျက်ခြင်း ➞ မဂ် • ဖိုလ် • နိဗ္ဗာန်

လမ်းစဉ်နှစ်မျိုး၏ နှိုင်းယှဉ်ချက်နှင့် တူညီမှု
အချက်အလက် သမထယာနိက ဝိပဿနာယာနိက
အစပြုပုံ သမထကို အရင်အားကောင်းအောင် လေ့ကျင့်သည်။ ရုပ်နာမ်သဘောကို တိုက်ရိုက် ပိုင်းခြားလေ့လာသည်။
သမာဓိ ဈာန်သမာဓိကို အရင်တည်ဆောက်သည်။ ဈာန်ကို သီးခြားအရင် မတည်ဆောက်ပါ။ (ခဏိကသမာဓိကို အသုံးပြုသည်)
ကူးပြောင်းပုံ အားကောင်းသော သမာဓိကို အခြေခံပြီးမှ ဝိပဿနာသို့ ကူးသည်။ သမာဓိနှင့် ပညာကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖွံ့ဖြိုးစေသည်။
လမ်းအစမှာ နည်းစနစ်ကွာပေမယ့် သီလမပါဘဲ မရ၊ သမာဓိမပါဘဲ မရ၊ ပညာမပါဘဲ မရပါဘူး။ သမထယာနိကမှာလည်း နောက်ဆုံး ဝိပဿနာပညာ လိုအပ်သလို၊ ဝိပဿနာယာနိကမှာလည်း သမာဓိမရှိဘဲ ဝိပဿနာ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။

ဒါကြောင့် လမ်းနှစ်ခုကို “ဘယ်လမ်းက ပိုကောင်းတယ်” လို့ ယှဉ်ပြိုင်သတ်မှတ်ရန် မဟုတ်ပါ။ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးစီ၏ ပါရမီ၊ စရိုက်၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံ၊ လေ့ကျင့်မှုတို့အပေါ် မူတည်၍ သင့်လျော်သောနည်းလမ်း ကွဲပြားနိုင်ပါတယ်။

သမထဟာ ဝိပဿနာရဲ့ ပြိုင်ဘက်မဟုတ်သလို၊ ဝိပဿနာဟာလည်း သမာဓိမလိုတဲ့လမ်း မဟုတ်ပါဘူး။ နောက်ဆုံးတွင် လမ်းနှစ်ခုလုံး၏ ဦးတည်ရာမှာ— သင်္ခါရတရားတို့အပေါ် “ငါ၊ ငါ့ဟာ၊ ငါ့အတ္တ” ဟု စွဲလမ်းနေမှုမှ လွတ်မြောက်ပြီး အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တကို ယထာဘူတပညာဖြင့် သိမြင်ကာ ကိလေသာငြိမ်းရာ၊ ဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရေး သာလျှင် ဖြစ်ပါတော့သည်။

#သမထယာနိက #ဝိပဿနာယာနိက #သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိက #သမထ #ဝိပဿနာ #သီလသမာဓိပညာ #အနိစ္စဒုက္ခအနတ္တ #ဓမ္မလုလင်